RSS
 

Krzywa obojętności konsumenta

19 lip

Krzywą obojętności, zwaną też krzywą jednakowej użyteczności, stanowi zbiór punktów reprezentujących różne kombinacje dwóch dóbr, jednakowo preferowanych przez konsumenta. Oznacza to, że każda z tych kombinacji dóbr daje konsumentowi takie samo zadowolenie, czyli ten sam poziom całkowitej użyteczności. Krzywa obojętności jest izokwantą, zbudowaną według tej samej zasady co poziomice.

Krzywe obojętności:
- mają nachylenie ujemne,
- są równoległe, nie mogą się przecinać,
- jest ich nieskończenie wiele.

Im wyżej jest położona krzywa obojętności, tym bardziej preferowane są jej koszyki i odwrotnie.

Marginalna stopa substytucji jest stosunkiem przyrostu spożycia jednego dobra do innego dobra.

Konsument podlega ograniczeniu budżetowemu, ponieważ może wybrać tylko taki koszyk dóbr, który może zakupić ze swojego dochodu przy danych cenach.

 

Pojęcie użyteczności

18 lip

Użyteczność to suma zadowolenia, jaką daje konsumentowi posiadanie danego dobra. Dobro jest tym użyteczniejsze im intensywniej zaspokaja określoną potrzebę. W miarę zaspokajania potrzeb tracą one na intensywności. Celem konsumenta jest uzyskanie ograniczonej przez jego dochód maksymalnej użyteczności z konsumpcji wybranego koszyka dóbr i usług.

Całkowita użyteczność (TU) i-tego dobra zależy od skonsumowanej ilości tego dobra (Q), czyli TUi = u(Qi).

Użyteczność marginalna (MU) maleje w miarę wzrostu konsumpcji danego dobra. Marginalna użyteczność danego dobra jest stosunkiem przyrostu użyteczności całkowitej do przyrostu konsumpcji lub zapasu dobra. Jest to więc dodatkowa użyteczność, jaką osiąga konsument ze zwiększenia konsumpcji o kolejną, dodatkową jednostkę. Satysfakcja osiągana z konsumpcji każdej kolejnej jednostki danego dobra jest coraz mniejsza, aż przestaje się ją odczuwać.

 

Elastyczność popytu i podaży

17 lip

Elastyczność funkcji służy do mierzenia reakcji zmiennej zależnej na zmianę jednej ze zmiennych niezależnych. Stosując założenie ceteris paribus, można mierzyć, za pomocą elastyczności popytu, reakcje popytu na zmianę poszczególnych czynników określających go.

Rodzaje elastyczności popytu:
- elastyczność cenowa popytu:
Elastyczność cenowa popytu

- elastyczność mieszana popytu:
Elastyczność mieszana popytu

- elastyczność dochodowa popytu:
Elastyczność dochodowa popytu.

Elastyczność cenowa popytu jest miarą relatywnej zmiany nabywanej ilości danego dobra, względem relatywnej zmiany ceny tego dobra, ceteris paribus.

Elastyczność mieszana popytu wyraża relatywną zmianę nabywanej ilości danego dobra pod wpływem zmiany ceny innego dobra, ceteris paribus.

Elastyczność dochodowa popytu jest miarą relatywnej zmiany nabywanej ilości danego dobra, względem relatywnej zmiany dochodów nabywców, ceteris paribus. Dobra niższego rzędu mają ujemną elastyczność chodową popytu. Dobra wyższego rzędu mają elastyczność dochodową większą od 1. Dobra normalne mają dodatnią elastyczność dochodową. Dobra pierwszej potrzeby mają elastyczność dochodową mniejszą od 1.

Wyróżnia się 3 rodzaje popytu:
- popyt o elastyczności równej -1, wtedy zmiany ceny nie mają żadnego wpływu na wielkość wydatków,
- popyt elastyczny, jego elastyczność cenowa jest mniejsza od –1, obniżka ceny zwiększa wtedy sumę wydatków na zakup danego dobra,
- popyt nieelastyczny, jego elastyczność kształtuje się między -1 a 0, obniżka ceny zmniejsza wówczas sumę wydatków na zakup danego dobra.

 
Brak komentarzy

Napisane w kategorii Bez kategorii

 

Równowaga rynkowa w praktyce gospodarczej

16 lip

Sposoby równoważenia rynku:
- rekontrakt,
- wymiana na giełdach,
- przetarg.

Rekontrakt polega na zawieraniu prowizorycznych umów co do cen i ilości dostawy między nabywcą i sprzedawcą. Umowy te nie są realizowane, jeżeli strony wstępnego kontraktu znajdą lepsze warunki kontraktu.

Wymiana na giełdach dotyczy towarów, które nadają się do standaryzacji. Przedmiotem obrotu giełdowego są obecnie:
- surowce rolne,
- surowce mineralne,
- pieniądz i papiery wartościowe.

Cena równowagi na towar, w którego wymianie specjalizuje się giełda, jest ustalana przez maklerów. Uczestnicy rynku składają zlecenia maklerom, a oni sporządzają tabele popytu i podaży oraz odczytują z nich cenę równoważącą oferty sprzedaży i zlecenia zakupu. Jeśli zlecenia sprzedaży i zakupu nie są zrównoważone, stosuje się wówczas redukcje kupna lub sprzedaży.

Przetarg – towar nabywa ten uczestnik, który godzi się zapłacić taką cenę, której już nie akceptują pozostali uczestnicy przetargu.

Model pajęczyny służy do wyjaśnienia cyklicznych wahań na rynku i do sformułowania warunku stabilności. W modelu tym przyjmuje się, że nabywcy reagują w tym samym okresie, w którym następuje zmiana sytuacji rynkowej, natomiast sprzedawcy reagują z opóźnieniem.

Oscylacje mają charakter tłumiony, ponieważ bezwzględna wartość nachylenia linii popytu jest większa od bezwzględnej wartości nachylenia linii podaży. Model ten jest więc stabilny.

Stałe oscylacje występują przy takim samym nachyleniu linii popytu i podaży. Te oscylacje są nazywane doskonałymi wahaniami cyklicznymi ceny i podaży. Równowaga w tym modelu nie jest stabilna.

Wybuchowe oscylacje cen o wzrastającą amplitudę wahań powodują, że absolutna wartość nachylenia linii popytu jest mniejsza od absolutnego nachylenia linii podaży względem osi ceny.

Opóźnienie reakcji producentów na zmiany ceny powoduje oscylacje ceny i produkcji. Charakter tych oscylacji zależy od nachylenia linii popytu i podaży.

Hipoteza racjonalnych oczekiwań opiera się na założeniu, że podmioty gospodarcze potrafią wykorzystać całość informacji dotyczących przewidywanych zjawisk. Na reakcje podmiotów mają wpływ opublikowane prognozy i zapoznawanie producentów z mechanizmami rynkowymi. Wprowadza to do procesów rynkowych element spekulacji. Spekulacje te są dokonywane przez osoby zawierające transakcje rynkowe, a nie będące ani producentami, ani użytkownikami kupowanych i sprzedawanych dóbr. Spekulacje są przeprowadzane dla zysku, przez wykorzystanie różnic cen w ujęciu czasowym i przestrzennym. Są to tak zwane transakcje terminowe. Spekulacje wywołują niekiedy względną stabilność ceny i podaży w ciągu całego roku.

Interwencja państwa może powodować zmiany położenia krzywych podaży i popytu. Interwencja państwa jest uzasadniona zawodnością rynku.

Celem tej interwencji jest w szczególności:
- zmniejszenie wahań koniunkturalnych,
- ustalenie odpowiedniej wielkości dóbr publicznych,
- kompensowanie efektów zewnętrznych,
- rozwiązywanie problemów związanych z informacją,
- dokonywanie społecznie akceptowanej dystrybucji dochodów i dóbr społecznie pożądanych.

Państwo może też stosować kontrolę cen, na którą składają się przepisy umożliwiające dostosowanie się cen do poziomu równowagi.

Regulacja branży rolniczej przez państwo odbywa się przy wykorzystaniu jednej z dwóch metod:
- agencja rządowa poprzez oddziaływanie na popyt i podaż wywiera wpływ na ceny,
- agencja rządowa bezpośrednio ustala ceny.

Wykorzystując pierwszą metodę, stosuje się zamówienia rządowe i zapasy buforowe. Zapas buforowy działa następująco: jeżeli cena spada poniżej ustalonego poziomu, to ze zgromadzonego funduszu celowego kupuje się dane dobro, gdy zaś cena roście, wówczas agencja sprzedaje dane dobro. Mechanizm ten działa skutecznie jedynie wtedy, gdy występują wahania przemienne.

Stosując drugie rozwiązanie, bezpośrednio ustala się ceny przez agencje rządowe. Cena ustalona przez rząd powyżej poziomu równowagi nazywa się cena minimalną. Tę cenę ustala się w celu ochrony interesów producentów. W ten sposób rząd zobowiązuje się skupować towary po cenie nie niższej od gwarantowanej ceny minimalnej.

Cena maksymalna jest to cena, powyżej której dany towar nie może być sprzedany. Jej celem jest ochrona interesów mniej zamożnych nabywców.

Czynniki mające wpływ na popyt i podaż:
- dotacje rządowe,
- podatki,
- cło
- opłata wyrównawcza na produkty importowane.

W celu zbadania wpływu zmian różnych czynników na popyt i podaż A. Marshall wprowadził miernik elastyczności funkcji, pozwalający określać elastyczność popytu i podaży.

 

Równowaga rynkowa w ujęciu statycznym. Cena równowagi

15 lip

Cenę równowagi wyznacza punkt przecięcia się krzywej popytu i krzywej podaży. W punkcie tym wielkość podaży równa się popytowi na dane dobro. W tym statycznym modelu rynku nie uwzględnia się wpływu czasu.

Cena równowagi rynkowej dokonuje alokacji towaru, selekcjonując potencjalnych nabywców na dwie grupy, tzn. tych, którzy akceptują cenę równowago i tych, którzy jej nie akceptują i rezygnują z zakupu. Podobna selekcja następuje wśród sprzedawców, np. przy cenie niższej od ceny równowagi sprzedawcy są skłonni sprzedać mniejszą ilość dobra. Powstaje wtedy niedobór podaży.

Rynek jest stabilny, gdy siły działające na rynku równoważą się, a zatem nie występują tendencje do zmian ceny, ilości oferowanej i ilości nabywanej.

Rynek jest niestabilny, gdy nie osiąga stanu równowagi.

 

Analiza rynku

14 lip

Popyt. Pojęcie i czynniki określające
Popyt
- chęć i możność nabycia określonego towaru po określonej cenie.

Popyt potencjalny – chęć, pragnienie potrzeba nabycia danego towaru bez możliwości finansowych realizacji tego pragnienia.

Prowadząc analizy popytu, ustalamy:
- wielkość popytu – gotowość zakupu określonej ilości danego towaru po danej cenie,
- tabelę popytu – ukazuje jakie ilości towaru ludzie są gotowi zakupić po rozmaitych cenach przy danym dochodzie,
- funkcję popytu – wykres przedstawiający dane tabeli popytu.

Na podstawie empirycznych obserwacji zjawisk rynkowych sporządza się tabele popytu. Ceteris paribus oznacza, że na decyzje nabywców o zakupie określonego dobra nie wpływają żadne inne czynniki oprócz ceny na jednostkę tego dobra.

Wyróżnia się dwa efekty zmian cen:
- substytucyjny,
- dochodowy.

Efekt substytucyjny polega na tym że (w wyniku wzrostu cen) nabywcy kupują więcej substytucyjnych dóbr relatywnie tańszych, a mniej substytucyjnych dóbr relatywnie droższych. Efekt dochodowy wynika stąd, że (na skutek zmiany cen) następuje zmiana dochodu realnego nabywcy, co oznacza zmianę możliwości zakupu.

Krzywa popytu ilustruje, ceteris paribus, zależność pomiędzy ilością danego dobra nabytą w danym czasie na danym rynku a ceną tego dobra. Krzywa popytu stanowi graficzną ilustrację prawa popytu, czyli przedstawia odwrotną zależność nabytej ilości danego dobra od jego cen.

Funkcja popytu jest w rzeczywistości funkcją wielu zmiennych, czyli wieloczynnikową funkcją popytu.

Wieloczynnikowa funkcja popytu wyraża zależność ilości danego dobra od ceny danego dobra i od czynników nie cenowych. Nabywcy dążą do maksymalizacji korzyści z konsumpcji przy ograniczonych dochodach.

Funkcja popytu jako funkcja wielu zmiennych ma postać:
Funkcja popytu przy wielu zmiennych

Gdzie:
Q – ilość nabywanego dobra A,
D – popyt,
PA – cena dobra A,
Pb, …, Pz – ceny innych dóbr konsumpcyjnych,
I – dochód konsumentów,
T – gusta konsumentów,
Y – pozostałe czynniki.

Jeśli dobra są substytutami to wzrost ceny jednego z nich względem ceny drugiego przesuwa popyt od dobra relatywnie droższego do relatywnie tańszego.

Jeżeli dobra są komplementarne to wzrost ceny dobra B, przy niezmienionej cenie dobra A spowoduje spadek popytu na oba dobra.

Pod wpływem czynników nie cenowych następuje zmiana popytu oraz przesunięcie krzywej popytu.

Efekt Veblena - korzyść konsumpcyjna jest demonstracją swoich możliwości konsumpcyjnych. Odnosi się to do zakupu niektórych dóbr luksusowych.
Efekt snobizmu – niektóre gospodarstwa domowe mniej cenią sobie te dobra, które konsumują inni i nabywają tych dóbr mniej lub w ogóle eliminują je ze swoich zakupów.
Efekt owczego pędu – pewne gospodarstwa domowe tym wyżej cenią pewne dobra i tym więcej ich nabywają, im bardziej je cenią i więcej ich nabywają inne gospodarstwa domowe.
Przypadek Giffena – rosnącej cenie odpowiada rosnący popyt. Dotyczy to dóbr podstawowych.

Podaż. Pojęcie i czynniki określające
Podażą
nazywamy zaoferowanie dobra przez producenta lub sprzedawcę na rynku. Prawo podaży zwraca uwagę na dodatnią zależność między zmianą ceny a zmianą podaży.

Obserwacje rynku są podstawą do konstruowania tabeli podaży i krzywej podaży.

Im wyższa cena, tym większą ilość dobra oferuje się na sprzedaż.

Przebieg krzywej podaży jest wyrazem dążeń producentów do maksymalizacji zysku w sytuacji, w której działa prawo malejącego produktu marginalnego.

Wieloczynnikowa funkcja podaży jest zapisywana następującą:
Funkcja podaży przy wielu zmiennych

gdzie:
QSA – ilość dobra A oferowana na sprzedaż,
S – podaż,
PA – cena dobra A,
P1, …, Pn – ceny czynników produkcji,
Te – poziom techniczny produkcji,
X – pozostałe czynniki.

Pod wpływem czynników nie cenowych następuje zmiana podaży. Jej wyrazem jest przesunięcie się krzywej podaży.

 

Granica możliwości produkcyjnych w długim okresie

13 lip

W długim okresie zachodzą w procesach produkcyjnych różnorakie zmiany. Ich skutkiem może być między innymi:
- zmniejszenie nakładów niezbędnych do wytworzenia określonych dóbr w drodze innowacji stosowanych w technikach produkcji,
- zwiększenie zasobów czynników produkcji.

Efekty produkcyjne, uzyskane w wyniku zwiększania nakładów wszystkich czynników produkcji, nazywamy korzyściami skali.

Możliwe są 3 rodzaje korzyści skali:
- stałe korzyści skali (produkcja rośnie w tym samym stopniu co nakłady),
- rosnące korzyści skali (produkcja rośnie w większym stopniu niż nakłady),
- malejące korzyści skali (produkcja rośnie w mniejszym stopniu niż nakłady).

Krzywa możliwości produkcyjnych może być zastosowana zarówno do badania wyborów indywidualnych, jak i społecznych. Przesunięcie tej krzywej w prawo oznacza długookresowe zmiany produkcji w skali mikro- lub makroekonomicznej. Skala przesunięcia się w prawo krzywej możliwości produkcyjnych zależy od innowacji oraz tzw. korzyści skali produkcji.

Rachunek marginalny polega na porównywaniu przyrostów funkcji celu, spowodowanych nakładami dodatkowych środków. Podmiot gospodarczy jest skłonny ponosić koszty, dopóki marginalne korzyści nie są mniejsze od kosztu marginalnego. Oznacza to, że:
- jeżeli marginalne korzyści są większe od kosztów marginalnych, to warto zwiększyć aktywność gospodarczą,
- jeżeli marginalne korzyści są równe kosztom marginalnym, to funkcja celu osiąga maksimum, aktywność gospodarcza jest optymalna,
- jeżeli marginalne korzyści są mniejsze od kosztów marginalnych, to podmiot zmniejsza aktywność gospodarczą.

 

Granice możliwości produkcyjnych w krótkim czasie

12 lip

Określając granice możliwości produkcyjnych w krótkim okresie czasu przyjmuje się następujące założenia:
- posiadane czynniki produkcji producent może wykorzystać do produkcji dwóch dóbr bądź też jednego dobra,
- istnieje wiele możliwych kombinacji produkcji dwóch dóbr za pomocą danego zasobu czynników produkcji.

Granica indywidualnych możliwości produkcyjnych jest zbiorem punktów reprezentujących alternatywne kombinacje dwóch dóbr, które można wytworzyć w przedsiębiorstwie w danym czasie, jeśli wykorzystuje się do tego w całości i w najlepszy sposób posiadane czynniki produkcji. Punkty na zewnątrz krzywej możliwości produkcyjnych oznaczają zestawy takich ilości dwóch dóbr, których producent nie może wytworzyć w danym czasie, mimo najlepszego i pełnego wykorzystania swoich możliwości produkcyjnych. Są to kombinacje nieosiągalne w danym czasie. W granicach możliwości produkcyjnych mieszczą się kombinacje dwóch dóbr, które znajdują się poniżej krzywej, ale można te dobra wytworzyć przy niepełnym wykorzystaniu czynników produkcji.

Zmiana zastosowania posiadanych czynników produkcji wiąże się z wystąpieniem kosztu utraconych korzyści, zwanego kosztem alternatywnym. Koszt alternatywny to wartość najlepszej z możliwych korzyści, utraconej w wyniku określonego wyboru.

Społeczna granica możliwości produkcyjnych to zbiór różnych kombinacji dwóch dóbr, które społeczeństwo jest zdolne wytworzyć w danym czasie, wykorzystując do tego w całości i w jak najlepszy sposób posiadane zasoby.

Kryterium optymalności Pareta - decyzja jest optymalna, jeżeli każda lepsza od niej pod pewnym względem, jest pod innym względem gorsza. lternatywny

 

Prawo malejącego produktu marginalnego

11 lip

Produkt marginalny (MP) to stosunek przyrostu całkowitego produktu do odpowiedniego przyrostu zmiennego czynnika produkcji, czyli:

MP = (ΔQ) / (ΔQL).

Zmniejszenie się produktu marginalnego w wyniku powiększania nakładu jednego czynnika produkcji, przy stałej ilości innych czynników i niezmiennej technice produkcji, nazywamy prawem malejących przychodów lub prawem malejącego produktu marginalnego.

Zmniejszenie się produktu marginalnego wynika z tego, że jeżeli powiększamy nakłady jednego czynnika produkcji, a nakłady pozostałych czynników są stałej, to stosunek nakładu czynników stałych do nakładu czynnika powiększonego stale się zmniejsza.

 

Podstawowe problemy wyboru ekonomicznego. Analiza rynku

10 lip

P. A. Samuelson wyróżnia 4 podstawowe sposoby dokonywania wyborów:
- zwyczaj,
- nakaz,
- rynek,
- instynkt.

3 rodzaje działalności gospodarczej:
- zwyczajowa,
- nakazowa,
- rynkowa.

Działalność zwyczajowa polega na osiąganiu ustalonych przez tradycję celów za pomocą ustalonych przez tradycję środków. Środki stosowane do osiągania celów wyznacza zbiorowe doświadczenie za pomocą metody prób i błędów. Zmiana celów i środków następuje w tej działalności bardzo wolno. Człowiek wciąż bazuje na przykładach, wzorach i doświadczeniach z przeszłości. Dużą rolę odgrywają przyzwyczajenia.

Działalność nakazowa opiera się na podziale społeczeństwa na 2 grupy:
- podejmujących decyzje ekonomiczne,
- realizujących podjęte uprzednio decyzje.
Działalność nakazowa występuje w gospodarkach wojennych i planowanych centralnie.

Działalność rynkowa opiera się na innych zachowaniach podmiotów.
Podmioty:
- są wolne pod względem ekonomicznym i mogą podejmować samodzielne decyzje,
- dążą do osiągania indywidualnych korzyści,
- ponoszą odpowiedzialność za skutki swoich decyzji,
- dokonują racjonalnych wyborów.

W gospodarce rynkowej rynek wywołuje konieczność prowadzenia przez podmioty działalności racjonalnej pod względem proceduralnym, a nie pod względem rzeczowym.

W rzeczywistości wiele decyzji w warunkach funkcjonowania rynku podejmuje się metodą prób i błędów. Dużą w tym rolę odgrywa też intuicja.

Zdaniem F. von Hayeka działalność ludzi w gospodarce rynkowej opiera się na fundamencie odziedziczonych zachowań instynktowych. Potem dochodzą ślady tradycji. Natomiast na szczycie znajduje się cienka warstwa zachowań wybranych racjonalnie.

Zmaksymalizowanie funkcji celu, przy danych ograniczeniach i warunkach brzegowych, polega na wyznaczeniu obszaru rozwiązań dopuszczalnych, a następnie wyznaczeniu spośród rozwiązań wewnętrznie zgodnych wariantu, który zapewnia najwyższy stopień osiągnięcia celu. Polega to na porównywaniu korzyści marginalnych z kosztem marginalnym alternatywnych wariantów rozwiązań.

Korzyść marginalna to przyrost funkcji celu, spowodowany dodatkowym nakładem środków. Koszt marginalny to wzrost kosztów całkowitych, wywołanych wzrostem produkcji o jednostkę.

Analizy sposobów dokonywanych wyborów ekonomicznych mogą mieć charakter:
- statyczny,
- dynamiczny.

W analizach statycznych przyjmuje się, że:
- wybory konsumentów są suwerenne i producenci nie mają na nie wpływu,
- w danych czasie właściwości techniczne czynników produkcji nie zmieniają się.

Komplementarność polega na uzupełnieniu się dóbr w celu spełnienia określonej funkcji natomiast substytucyjność polega na zastępowaniu jednego dobra innym, służącym również do osiągania danego celu.

Alokacja czynników produkcji to zastosowanie, w danym czasie, czynników produkcji do produkcji określonych dóbr. Realokacja oznacza zmianę przeznaczenia produkcyjnego czynników produkcji. W ujęciu dynamicznym zasoby wszystkich czynników zmieniają się.