RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘Dynamiczny rachunek majątku i kapitału’

Poprawianie błędów księgowych

06 lip

Sposób poprawiania błędów zależy od terminu, w jakim je stwierdzono. Poprawianie błędów stwierdzonych w księgach rachunkowych może odbywać się, więc albo poprzez skreślenie dotychczasowej treści i wpisanie nowej lub poprzez wprowadzenie dodatkowego zapisu księgowego.

Poprawianie błędu przez skreślenie dotychczasowej treści i wpisanie nowej powinno być przeprowadzone:
- z zachowaniem czytelności błędnego zapisu,
- jednocześnie we wszystkich księgach rachunkowych,
- w tym samym miesiącu, w którym popełniono błąd, i nie może nastąpić po zamknięciu miesiąca.
Sporządzoną poprawkę należy podpisać i opatrzeć datą.

Storno w rachunkowości oznacza zmniejszenie. Osiągnięcie takiego efektu możliwe jest poprzez wyksięgowanie błędnej kwoty lub zaksięgowanie jej po tej samej stronie ze znakiem minus lub na czerwono. Tego rodzaju korekty można przeprowadzać tylko po zamknięciu miesiąca i w przypadku prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu komputera.

STORNO CZARNE polega na wyksięgowaniu błędnie zaksięgowanej kwoty, tj. księgowaniu po przeciwnej stronie do poprawionego zapisu. Taki zapis przyczynia się do sztucznego podwyższania obrotów na koncie. Nie może zatem być stosowany do wszystkich zapisów księgowych i kont. Jeśli chodzi o konta księgowe to nie należy wykorzystywać storna czarnego jeśli wymagana jest tzw. „czystość zapisów księgowych”. Stosując storno czarne, należy wprowadzić zapis techniczny. Tylko wtedy obroty kont nie zostaną zawyżone. Zapis techniczny polega na ewidencji po obu stronach tego samego konta takich samych kwot, lecz ze znakiem ujemnym. Stosowanie zapisu technicznego wskazane jest przede wszystkim do kont wynikowych, czyli kont zespołu 4 i 7. Jeśli jednostka uzna za celowe, to może stosować zapis techniczny także do innych kont.

STORNO CZERWONE polega na poprawieniu błędnego zapisu księgowego poprzez zaksięgowanie po tej samej stronie, co zapis błędny ze znakiem minus lub na czerwono. Tak zaksięgowana kwota jest odejmowana i po zsumowaniu zapisów dokonanych na koncie nie podwyższa ona obrotów konta, a więc pozwala zachować tzw. „czystość zapisów”. Zapis księgowy dokonany na czerwono jest zawsze odejmowany przy sumowaniu i ustalaniu obrotów konta.

 

Dzielenie i łączenie kont

05 lip

Podzielność konta polega na powiększeniu liczby kont w celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji, dotyczących poszczególnych środków gospodarczych, źródeł gospodarczych, źródeł ich pochodzenia oraz procesów gospodarczych i wyników działalności podmiotów gospodarczych. Podział kont w rachunkowości podporządkowany jest następującym regułom:
- podzielności poziomej konta (konta powstałe z podziału poziomego przyjmują wszystkie funkcje konta podzielonego),
- podzielności pionowej kont (konta powstałe z podziału pionowego przyjmują tylko niektóre funkcje konta podzielonego).

POZIOMY PODZIAŁ KONTA polega na uszczegółowieniu przedmiotu ewidencji, który jest zbiorowością, na jego składniki i przeznaczeniu odrębnych kont dla wyodrębnionych tą drogą składników. Podziałowi podlega zatem przedmiot ewidencji konta, którego właściwości umożliwiają zwiększenie liczby kont.

Poziomy podział kont może wystąpić w dwóch wersjach. Jeśli konto dzielone i konta powstałe z podziału funkcjonują jednocześnie, to otrzymujemy wówczas informację ogólną, syntetyczną oraz informacje szczegółowe, analityczne. Ta wersja jest podstawą budowy ewidencji syntetycznej i ewidencji analitycznej. Druga wersja podziału polega na tym, że konto dzielone ulega likwidacji i jest zastąpione przez konta powstałe z podziału. Eliminując konto dzielone, rezygnujemy z informacji ogólnej, którą zastępujemy informacjami szczegółowymi. Przeciwną możliwość stwarza łączenie kont. Na skutek łączenia poziomego maleje stopień szczegółowości ujęcia przedmiotu ewidencji.

PIONOWY PODZIAŁ KONT polega na wyselekcjonowaniu części wartości przedmiotu ewidencji na odrębne konta. Przedmiotem podziału pionowego jest zatem wartość przedmiotu ewidencjonowanego na koncie. Wobec powszechnego stosowania w rachunkowości miernika pieniężnego, możliwość ta dotyczy wszystkich kont. Podział pionowy dokonywany jest przez wydzielenie części obrotu powstałego z określonego tytułu i przeniesienie go na inne konta. Aby konto o zmniejszonym obrocie odpowiadało pełnej wartości jego ewidencji, potrzebna jest korekta, która ujęta jest na koncie przejmującym wydzieloną część obrotu. Podział pionowy wywołuje powstanie specyficznych związków w strukturze kont. Procesem odwrotnym do podziału pionowego jest łączenie pionowe. Jednak łączyć można tylko konta wcześniej wyodrębnione w wyniku podziału pionowego, co oznacza likwidację utworzonych korekt.

Istota i skutki tych podziałów są zasadniczo różne. Dlatego też w procesie uszczegółowienia ewidencji księgowej trzeba wyróżnić dwa odrębne, odpowiadające kierunkom podzielności kont zagadnienia:
- tworzenie i funkcjonowanie kont analitycznych,
- korekta i ich ewidencja.

Przedmioty ewidencji kont księgowych mogą mieć różny zakres. W zależności od zakresu przedmiotu ewidencji konta można podzielić na pojedyncze i zbiorowe. Przedmiot ewidencji konta pojedynczego jest składnikiem prostym, niepodzielnym. a tym samym konto takie nie podlega dalszemu podziałowi poziomemu. Natomiast konto zbiorowe, tj. takie, których przedmiot ewidencji jest pewną zbiorowością, można podzielić poziomo.

Jeżeli powołane i wprowadzone do ewidencji księgowej konta analityczne wyczerpują zakres przedmiotu ewidencji konta syntetycznego, celowe jest opisanie tego związku w postaci równań analityki. Równania te opisują prawidłowości, które wskazują na sposób powiązania kont analitycznych z kontem syntetycznym, a mianowicie:
- suma obrotów debetowych i kredytowych wszystkich kont analitycznych prowadzonych do danego konta syntetycznego, musi być zgodna z obrotami debetowymi i kredytowymi tego konta,
- suma sald kont analitycznych musi być równa saldu konta syntetycznego.

Pionowy podział konta, polegający na wyodrębnieniu części wartości przedmiotu ewidencji na oddzielnych kontach, prowadzi do powołania dodatkowych kont. Wartość przedmiotu ewidencji konta dzielonego jest ujmowana w rozbiciu na część zasadniczą i części uzupełniające zwane korektami. Biorąc za punkt wyjścia sposób wyceny przedmiotu ewidencji, możemy wyróżnić: konta o pełnej wycenie przedmiotu ewidencji i konta o niepełnej wycenie przedmiotu ewidencji, które dzieli się na konta korygowane i konta korygujące.

KOREKTA, czyli wydzielenie w procesie podziału pionowego kont cząstki wartości ich przedmiotu ewidencji, oddziałują na zasadniczą część wartości w różny sposób. Zależy to bowiem od tego, z jakiego obrotu konta następuje wydzielenie korekty. Jeżeli korekta działa na zasadniczą część wartość w sposób dodatni, to określamy ją mianem korekty bezpośredniej. Gdy zaś działa na tę wartość w sposób ujemny, to określamy ją mianem korekty pośredniej.

Podzielność pionowa kont stosowana jest najczęściej w wypadku:
1. sprostowania wyceny rzeczowych aktywów majątku trwałego i obrotowego:
- środków trwałych – o dotychczasowe zużycie,
- materiałów – o koszty zakupu,
- towarów – o odchylenia od cen ewidencyjnych,
- produktów – o odchylenia od kosztów rzeczywistych,
2. sprostowania wysokości kapitałów (funduszy).

Łączenie kont dokonuje się z reguły w następujących sytuacjach:
- przy likwidacji podmiotu gospodarczego,
- przy braku obrotów na kontach w ciągu dłuższego okresu,
- przy zmniejszeniu zbędnej szczegółowości kont,
- przy uproszczeniu techniki ewidencji przez połączenie kont aktywnych z kontami pasywnymi.

Konto powstałe w wyniku połączenia kont może mieć charakter:
- konta aktywnego – połączenie kont aktywnych,
- pasywnego – połączenia kont pasywnych,
- konta aktywno-pasywnego – połączenie kont aktywnych z kontami pasywnymi.

 

Rola i zadania zakładowego planu kont

04 lip

Zakładowy plan kont stanowi trzon systemu rachunkowości gospodarczej. Od jego zawartości i struktury zależy nie tylko sposób prowadzenia ewidencji księgowej i jej pracochłonność, ale także potencjał informacyjny rachunkowości danej jednostki gospodarczej, a zarazem stopnia realizacji nadrzędnej funkcji rachunkowości, jaką jest funkcja informacyjna. W związku z tym, konstruując zakładowy plan kont, należy uwzględnić:
- obowiązki informacyjne wynikające z ustawy o rachunkowości,
- potrzeby informacyjne otoczenia,
- potrzeby informacyjne zarządzania jednostką.

Należy tak opracować zakładowy plan kont, aby zastosowany w nim podział na konta syntetyczne i analityczne oraz zasad ich funkcjonowania umożliwiały sporządzenie:
- obligatoryjnych elementów sprawozdania finansowego według prawa bilansowego,
- obowiązujących sprawozdań finansowych według przepisów o statystyce publicznej,
- innych sprawozdań, w tym deklaracji podatkowych oraz przeprowadzenie rozliczeń finansowych.

Zakładowy plan kont stanowi usystematyzowany wykaz symboli i nazw kont służących do ewidencji ogółu, posiadanych środków gospodarczych, źródeł ich pochodzenia, wszelkich następujących w nim zmian oraz procesów gospodarczych, uzupełniony komentarzem wyjaśniającym treść i wzajemne powiązania typowych zapisów księgowych dokonywanych na tych kontach.

Zakładowy plan kont powinien zawierać:
1) wykaz kont księgi głównej i zasady księgowania na tych kontach operacji gospodarczych oraz prowadzenie do nich kont ksiąg pomocniczych,
2) zasady wyceny aktywów i pasywów jednostki,
3) wskazanie wybranej metody prowadzenia ksiąg pomocniczych dla rzeczowych składników majątku obrotowego, np.:
- ewidencji ilościowo-wartościowej, w której dla każdego składnika majątku ujmuje się obroty i stany w jednostkach naturalnych i pieniężnych,
- ewidencji ilościowej, prowadzonej dla poszczególnych składników lub ich jednorodnych grup wyłącznie w jednostkach naturalnych,
- ewidencji wartościowej, prowadzonej dla jednostek sprzedaży detalicznej lub miejsc składowania, której przedmiotem zapisów są tylko przychody, rozchody i stan całego zapasu,
- ewidencji materiałów i towarów, których wartość zakupu jest zaliczana do kosztów, pod warunkiem, że nie później niż na dzień bilansowy wszelkie ich pozostałości będą ustalone drogą spisu z natury oraz dokona się korekty kosztów,
- ewidencji produktów gotowych, których wartość jest odnoszona w ciężar kosztu własnego sprzedaży w momencie ich wytworzenia.
4) zasady rozliczania odchyleń od cen ewidencyjnych oraz zasady rachunku kosztów,
5) określenie towarów i materiałów, których wartość podlega zaliczaniu do kosztów bezpośrednio po zakupie lub wytworzeniu we własnym zakresie, a także produktów gotowych, których wartość podlega wliczeniu do kosztu sprzedaży bezpośrednio po ich wyprodukowaniu, jednak pod warunkiem, że na koniec każdego okresu sprawozdawczego, a przy produkcji rolnej na dzień bilansowy, zostanie ustalony stan tych składników majątkowych drogą spisu z natury, będzie dokonana jego wycena oraz korekta o wartość tego stanu,
6) ustalenie, czy ze względu na krótki cykl produkcyjny, niewielką wartość i stałość zapasów produkcji pomocniczej, produkcji podstawowej w toki oraz zakończonych prac projektowych można je uznać za koszt osiągnięcia przychodów w roku obrotowym,
7) określenie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych o niskiej jednostkowej wartości początkowej, dla których odpisy amortyzacyjne będą dokonywane w sposób uproszczony,
8) wskazanie, według jakiego wariantu będą ewidencjonowane koszty działalności operacyjnej oraz jaki będzie stosowany rachunek zysków i strat,
9) ustalenie operacji gospodarczych, które będą dokumentowane za pomocą dowodów zastępczych, a także sposobu sporządzania rachunku zysków i strat – w wariancie porównawczym lub kalkulacyjnym – oraz rachunku przepływów pieniężnych sporządzonego metodą bezpośrednią lub pośrednią.

W celu ujednolicenia zasad grupowania operacji gospodarczych i ograniczenia nakładu pracy związanego z ustaleniem zakładowych planów kont, ustawa o rachunkowości dopuszcza stosowanie wzorcowych planów kont.

Przyjęta we wzorcowym planie kont klasyfikacja kont księgi głównej oraz zasad ich funkcjonowania są podporządkowane obowiązkom jednostek gospodarczych. Przyjmuje się w nim podział kont na dziewięć zespołów kont oznaczonych symbolem cyfrowym od 0 do 8. Są one następujące:
0 – Majątek trwały (Aktywa trwałe)
1 – Środki pieniężne, rachunki bankowe i inne krótkoterminowe aktywa finansowe
2 – Rozrachunki i roszczenia
3 – Materiały i towary
4 – Koszty według rodzaju i ich rozliczenie
5 – Koszty według typów działalności i ich rozliczenie
6 – Produkty i rozliczenia międzyokresowe
7 – Przychody i koszty ich osiągnięcia
8 – Kapitały (fundusze) własne, fundusze specjalne, rezerwy i wynik finansowy.

Zgrupowane w zespoły konta otrzymują symbole cyfrowe. Każdy symbol rozpoczyna cyfra oznaczająca przynależność do określonego zespołu. We wzorcowym planie kont zostały przyjęte symbole dwucyfrowe z rozbudową w wypadku niektórych kont do trzech cyfr. W zakładowych planach kont liczba cyfr w symbolu konta księgi głównej będzie zależeć od zasad symbolizacji przyjętych w danej jednostce.

 

Chronologia i systematyka

03 lip

Ewidencja zdarzeń gospodarczych w systemie rachunkowości danej jednostki gospodarczej musi być prowadzona według dwóch porządków: chronologicznego i systematycznego.

PORZĄDEK CHRONOLOGICZNY polega na bieżącym ujmowaniu operacji gospodarczych w księgach rachunkowych według kolejności dat ich dokonania. Konieczna jest więc terminowość dokonywania zapisów, czyli prowadzenie ewidencji księgowej na bieżąco, do czego służy dziennik. Należy on do zbioru ksiąg rachunkowych i zawiera chronologiczne ujęcie zdarzeń, jakie nastąpiły w danym okresie sprawozdawczym. Zapisy w nim muszą być kolejno numerowane, a obroty liczone w sposób ciągły. Jeżeli stosuje się dzienniki częściowe, grupujące zdarzenia według ich rodzajów, to należy sporządzić zestawienie obrotów tych dzienników za dany okres sprawozdawczy.

W przypadku prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu komputera zapisy księgowe mają automatycznie nadawane numery pozycji, pod którymi zostały wprowadzone do dziennika, a także dane pozwalające na ustalenie osoby odpowiedzialnej za treść zapisów.

PORZĄDEK SYSTEMATYCZNY rejestracji księgowej polega na ujęciu operacji gospodarczych na kontach syntetycznych zawartych w zakładowym planie kont. Do zapisu danych w porządku systematycznym służy księga główna, którą tworzą konta syntetyczne, w odniesieniu do których także obowiązuje zasada podwójnego zapisu. Księga główna stanowi ważną część ksiąg rachunkowych, dostarcza bowiem informacji o poszczególnych kategoriach rachunkowych istotnych dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej danej jednostki gospodarczej.

Uzupełnieniem księgi głównej są księgi pomocnicze, zawierające konta analityczne do zapisów ewidencyjnych, uszczegółowień zapisów kont księgi głównej. Prowadzi się je w ujęciu systematycznym jako wyodrębniony system ksiąg, kartotek, komputerowych zbiorów danych, uzgodniony z saldami i zapisami na kontach księgi głównej.

Oprócz dziennik, księgi głównej, ksiąg pomocniczych oraz zestawienia obrotów i sald do ksiąg rachunkowych należy inwentarz stanowiący szczegółowy wykaz składników aktywów i pasywów.

Księgi rachunkowe prowadzi się w języku polskim i w walucie polskiej. Księgi rachunkowe mogą być prowadzone w siedzibie jednostki gospodarczej lub poza nią. Zapisów w księgach rachunkowych dokonuje się w sposób trwały, bez pozostania miejsc pozwalających na późniejsze dopiski lub zmiany.

Istotnym składnikiem dokumentacji księgowej jednostki gospodarczej jest zakładowy plan kont, który wyznacza sposób prowadzenia ksiąg rachunkowych i musi być zgodny z przyjętymi zasadami rachunkowości. Stanowi on odpowiedni zestaw kont księgowych, który każda jednostka tworzy automatycznie i przyjmuje jako obowiązujący. Plan ten powinien zawierać:
- wykaz kont syntetycznych księgi głównej, przyjęte zasady klasyfikacji zdarzeń i zasady księgowania operacji gospodarczych na tych kontach,
- zasady tworzenia i prowadzenia kont analitycznych ksiąg pomocniczych wraz z podaniem ich powiązań z kontami księgi głównej, czyli wyjaśnienie kryterium i stopnia podziału określonych kont syntetycznych.

Wzorcowy plan kont nie ma charakteru obowiązującego, stanowi pewien model dla tworzenia indywidualnych zakładowych planów kont. Zawiera on uporządkowany i odpowiednio pogrupowany wykaz kont syntetycznych oznaczonych dwucyfrowymi symbolami, wytycza ogólne zasady ich funkcjonowania i określa podstawowe wymagania w odniesieniu do ewidencji analitycznej.

 

Klasyfikacja kont księgowych

02 lip

Ze względu na treść ekonomiczną zapisów księgowych wyróżnia się cztery kryteria podziału kont:
1. według kryterium stanu-ruchu majątku podmiotu gospodarczego:
- konta bilansowe,
- konta wynikowe.
- konta pozabilansowe,
2. według kryterium bilansowego:
- konta bilansowe aktywne,
- konta bilansowe pasywne,
3. według kryterium współzależności:
- konta podstawowe (główne),
- konta korygujące (pomocnicze),
4. według kryterium szczegółowości kont:
- konta syntetyczne,
- konta analityczne.

KONTA BILANSOWE służą do ewidencji bilansowych operacji gospodarczych. Należą do nich te konta, których salda końcowe na koniec okresu sprawozdawczego przenosi się do bilansu. Podstawowym zadaniem kont bilansowych jest określenie stanu i zmian środków gospodarczych oraz źródeł ich pochodzenia. Konta te mają taką nazwę jak w bilansie poszczególne składniki oraz symbol cyfrowy wynikający z zakładowego planu kont. Zadaniem kont bilansowych jest:
- przejęcie stanów początkowych Sp z bilansu otwarcia poszczególnych składników pasywów i aktywów,
- ujęcie zmian tych stanów w efekcie zaistniałych w okresie sprawozdawczym operacji gospodarczych,
- ustalenie stanów końcowych Sk poszczególnych składników pasywów i aktywów na koniec okresu sprawozdawczego.

Do kont bilansowych zalicza się:
- konta bilansowe aktywne,
- konta bilansowe pasywne,
- konta bilansowe aktywno-pasywne.

KONTA BILANSOWE AKTYWNE służą do ewidencji aktywów podmiotu gospodarczego. Na kontach aktywów stan początkowy z bilansu otwarcia oraz wszelkie zwiększenia tego stanu zapisywane są po stronie debetowej Dt, natomiast wszystkie zmniejszenia stanu zapisywane są po stronie kredytowej Ct. Saldo końcowe nie występuje, albo występuje wyłącznie saldo debetowe. Obowiązuje na nich zasada podwójnego księgowania. Saldo końcowe dla zrównoważenia zapisów ujmowane jest na stronie Ct wykazującej mniejsze obroty.

KONTA BILANSOWE PASYWNE służą do ewidencji pasywów podmiotu gospodarczego. Na kontach pasywów stan początkowy z bilansu otwarcia oraz wszelkie zwiększenia tego stanu zapisywane są po stronie Ct, natomiast wszystkie zmniejszenia tego stanu zapisywane są po stronie debetowej Dt. Saldo końcowe nie występuje, albo występuje wyłącznie saldo kredytowe. Obowiązuje na nich zasada podwójnego księgowania. Saldo końcowe dla zrównania zapisów ujmowane jest na stronie Dt wykazującej mniejsze obroty.

KONTA BILANSOWE AKTYWNO-PASYWNE służą przede wszystkim do ewidencji rozrachunków. Wynika to z ich dwoistego charakteru. Pod pojęciem rozrachunków rozumie się zarówno należności, jak i zobowiązania. Salso początkowe na koncie aktywno-pasywnym może wystąpić na stronie Dt lub na stronie Ct, a nawet na obu stronach konta jednocześnie. Zapisy operacji na koncie zależą od istoty i charakteru operacji gospodarczej. Ustalenie sald końcowych konta aktywno-pasywnego wymaga odrębnej analizy każdej operacji gospodarczej w celu rozgraniczenia operacji wpływających na saldo debetowe konta od operacji wpływających na saldo kredytowe konta.

Konta bilansowe otwierane są pod datą pierwszego dnia roku obrotowego stanami początkowymi z bilansu otwarcia BO, a zamykane są pod datą ostatniego dnia roku obrotowego i z sald końcowych tych kont sporządzany jest bilans zamknięcia, zgodnie z zasadą, że salda debetowe kont aktywnych wchodzą w aktywa bilansu, a salda kredytowe kont pasywnych stanowią pasywa bilansu.

KONTA WYNIKOWE (NIEBILANSOWE) są przeznaczone do ewidencji wynikowych operacji gospodarczych. Konta wynikowe obejmują zatem następujące grupy kont księgowych:
- konta kosztów,
- konta przychodów,
- konta strat nadzwyczajnych,
- konta zysków nadzwyczajnych.

KONTO WYNIKU FINANSOWEGO ujmuje siwe przeciwstawne sobie wielkości: przychody oraz koszty osiągnięcia tych przychodów. Rezultat porównania omawianych wielkości może być zyskiem (saldo Ct) lub stratą (saldo Dt).

Zasady funkcjonowania kont wynikowych:
- otwarcie kont wynikowych następuje przez zaksięgowanie pierwszej operacji wynikowej, ponieważ w ciągu okresu sprawozdawczego następuje ich całkowite rozliczenie, nie wykazują sald na koniec jednego i na początek następnego okresu,
- bieżące księgowania operacji wynikowych na kontach kosztów i strat nadzwyczajnych zwiększa obroty na ich stronie Winien, a zmniejsza je na stronie Ma,
- bieżące księgowania operacji wynikowych na kontach przychodów i zysków nadzwyczajnych zwiększa obroty na ich stronie Ma, a zmniejsza je na stronie Winien,
- przy księgowaniu operacji wynikowych obowiązuje zasada „zapisu podwojonego,
- na koniec roku obrotowego salda końcowe kont wynikowych są przenoszone na konto Wynik finansowy.

KONTO WYNIK FINANSOWY służy do ustalania wyniku finansowego netto podmiotu gospodarczego. Konto Wynik finansowy stanowi podstawę sporządzenia drugiego oprócz bilansu księgowego, elementu sprawozdania finansowego, którym jest rachunek zysków i strat. Saldo kredytowe oznacza zysk netto, zaś saldo debetowe oznacza stratę netto. Jest to więc konto o charakterze wynikowo-bilansowym. Na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych na jego stronę debetową przenosi się koszty: podstawowej działalności operacyjnej, pozostałej działalności operacyjnej, koszty finansowe, straty nadzwyczajne, podatek dochodowy i inne obciążenia, a w przypadku stosowania w jednostce wersji porównawczej rachunku zysków i strat zmniejszenia stanu produktów. Na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych na jego stronę kredytową przenosi się przychody: podstawowej działalności operacyjnej, pozostałej działalności operacyjnej, przychody finansowe oraz zyski nadzwyczajne, a w przypadku stosowania w jednostce wersji porównawczej rachunku zysków i strat zwiększenia stanu produktów. Na koncie Wynik finansowy ujmuje się na koniec roku pozycje wynikowe i bilansowe w postaci zysku netto jako powiększenia kapitału własnego lub straty jako pomniejszenia kapitału własnego.

KONTA POZABILANSOWE służą do ewidencji zdarzeń, które mimo iż nie wpływają na bilans czy wyniki jednostki ze względu na konieczność dostarczania wiernego i rzetelnego obrazu firmy oraz na funkcję kontrolną rachunkowości, muszą być rejestrowane.

KONTA PODSTAWOWE (KORYGOWANE) I KORYGUJĄCE. Konta podstawowe są urealniane przez konta korygujące. Konta korygujące można podzielić na dwie zasadnicze grupy: zwiększające wartość konta korygowanego, bądź zmniejszające jego wartość.

KONTA SYNTETYCZNE, zwane także głównymi (konta księgi głównej), służą do ujmowania w zbiorczych zapisach operacji gospodarczych dotyczących całych grup środków gospodarczych i źródeł ich pochodzenia. Z kont syntetycznych wynikają na ogół dane liczbowe wykazywane w bilansie oraz w innych sprawozdaniach sporządzanych przez jednostkę. Do wybranych kont syntetycznych są prowadzone zbiory kont analitycznych, uzyskanych z podziału poziomego konta syntetycznego.

KONTA ANALITYCZNE (konta ksiąg pomocniczych) służą do szczegółowego rozwinięcia obrotów i sald danego konta syntetycznego. Powstają one w wyniku poziomego podziału przedmiotu ewidencji konta syntetycznego i przeznaczenia odrębnych kont dla wyodrębnionych w ten sposób elementów składowych. Na kontach analitycznych dokonuje się zapisów powtarzanych w stosunku do konta syntetycznego, co oznacza, że zapis dokonany na koncie podstawowym powtarzany jest na koncie pomocniczym po tej samej stronie i w tej samej kwocie. Zależność między kontem zbiorczym i prowadzonymi do niego kontami szczegółowymi jest taka, że suma obrotów sald kont analitycznych musi być równa obrotom i stanowi końcowemu konta syntetycznego.

KONTA ROZLICZENIOWE mogą przyjmować charakter kont bilansowych, jak i niebilansowych. Jest to uzależnione od tego, czy saldo tych kont są zamykane bilansem, czy też są przenoszone na konto Wynik finansowy lub też mają salda równe zeru. Bez względu na sposób przenoszenia salda końcowego są to konta charakteryzujące jakiś proces gospodarczy lub umożliwiające rozliczenie jakiegoś procesu.

 

Konto jako urządzenie księgowe

01 lip

KONTO KSIĘGOWE jest urządzeniem księgowym służącym do grupowania jednorodnych operacji gospodarczych w celu odzwierciedlenia stanu i zmian określonego składnika aktywów, pasywów lub wyników. Każde konto ma swoją nazwę dostosowaną do istoty ujmowanych na nim składników lub zjawisk gospodarczych. Konto otrzymuje też symbol, który jest zdeterminowany miejscem, jakie dane konto zajmuje w zakładowym planie kont. Zapisy na kontach dokonywane są najczęściej w mierniku pieniężnym.

Forma i układ graficzny konta księgowego mogą być zróżnicowane w zależności od stosowanych form i technik księgowości. W praktyce stosuje się konta o różnej formie zewnętrznej i o różnym układzie graficznym, np. w postaci:
- jednostronnej tabeli zwanej paginą (in pagina),
- dwustronnej tabeli zwanej folio (in folio),
- teowej, tj. schematu w kształcie litery T, stosowanego powszechnie dla celów edukacyjnych.

Współcześnie konta prowadzi się za pomocą techniki komputerowej. W technologii elektronicznej konto zawiera zazwyczaj zbiór liczb i symboli, które posiadają określony sens ekonomiczny.

ZASADY FUNKCJONOWANIA KONT KSIĘGOWYCH
Każda operacja gospodarcza jest księgowana po dwóch stronach: Dt i Ct. Związek między kontami ujmującymi skutki zdarzeń gospodarczych jest nazywane korespondencją kont. Funkcjonowanie kont jest oparte na zasadzie podwójnego zapisu, która polega na dwukrotnej rejestracji operacji gospodarczej z zachowaniem reguły przeciwwagi i reguły równowagi.

W praktyce realizacja zasady podwójnego zapisu operacji gospodarczej oznacza, że w procesie księgowania muszą być spełnione równocześnie następujące warunki:
- rejestracja na odpowiednich kontach,
- rejestracja po przeciwnych stronach kont,
- rejestracja w tej samej kwocie po każdej ze stron,
- rejestracja na podstawie dowodu księgowego.

Stosowanie zasady podwójnego zapisu pozwala na ujęcie w księgach zmian wartości zasobów wywołanych przez operacje gospodarcze każdego typu. W wyniku stosowania zasady podwójnego zapisu ogólne sumy sald początkowych, obrotów oraz sald końcowych wszystkich kont po stronie debetowej równają się odpowiednio sumom sald początkowych, obrotów i sald końcowych wszystkich kont po stronie kredytowej:
- suma Sp. Dt = suma Sp. Ct
- suma obrotów Dt = suma obrotów Ct
- suma Sk. Dt = suma Sk. Ct.

Powyższą równowagę można sprawdzić poprzez sporządzenie tabelarycznego ZESTAWIENIA OBROTÓW I SALD. Zestawienia obrotów i sald, nazywane bilansem próbnym, obejmuje wykaz wszystkich kont syntetycznych, ich salda początkowe, obroty debetowe i kredytowe oraz salda końcowe. Zestawienie sporządza się obligatoryjnie na koniec każdego miesiąca.

Pełna forma zestawienia obrotów i sald obejmuje:
- nazwy i symbole kont,
- salda kont na dzień otwarcia kont rachunkowych,
- obroty bieżącego miesiąca,
- obroty narastająco od początku roku obrotowego,
- salda końcowe na koniec okresu.

Zestawienie obrotów i sald spełnia ważną funkcję kontrolną i informacyjną.

FUNKCJA KONTROLNA wyraża się w weryfikacji poprawności zapisów księgowych w ciągu danego okresu co do kwot, stron konta i zgodności z zasadą podwójnego zapisu. Jednakże zestawienie obrotów i sald nie wykrywa błędów merytorycznych.

FUNKCJA INFORMACYJNA polega na informowaniu o zmianach w określonych składnikach zasobów, a także o ich stanie na koniec okresu sprawozdawczego. Zestawienie obrotów i sald sanowi podstawę do opracowania sprawozdania finansowego z działalności jednostki gospodarczej, gdyż agreguje, porządkuje oraz weryfikuje informacje wykorzystywane przy sporządzaniu tego sprawozdania.

Każde konto zawiera zwykle – bez względu na jego układ graficzny – następujące dane:
- tytuł określający nazwę, a tym samym treść danego konta,
- tytuł wskazujący na grupę aktywów, pasywów, przychodów lub kosztów, jakie będą na tym koncie zapisywane,
- symbol konta wynikający z zakładowego planu kont, jest to kod konta,
- dwie przeciwstawne strony konta,
- datę każdego zapisu,
- powołania na dowody księgowe, dokumentujące zapisywanie na koncie operacje gospodarcze, stanowiąc podstawę zapisów dokonywanych na koncie,
- krótką treść każdego zapisu,
- kwoty operacji gospodarczych zaksięgowanych na koncie.

Księgowanie operacji gospodarczych po debetowej stronie (Wn – winien) konta nazywa się w terminologii księgowości:
- debetowaniem konta,
- obciążaniem konta,
- zapisaniem w ciężar konta,
- zapisaniem po stronie debetowej (Dt) konta.

Księgowanie operacji gospodarczych po kredytowej (Ma) stronie konta nazywa się:
- kredytowaniem konta,
- uznaniem konta,
- zapisaniem na dobro konta,
- zapisaniem po stronie kredytowe (Ct) konta.

Zamknięcie konta następuje na koniec okresu sprawozdawczego przez:
- ustalenie obrotów konta (podsumowanie obu stron konta),
- ustalenie salda końcowego:
a) obroty Dt > obroty Ct = saldo Dt
b) obroty Ct > obroty Dt = saldo Ct
c) obroty Dt = obroty Ct = saldo 0,
- zapisanie salsa końcowego na stronie wykazującej mniejszą sumę (łącznie kwoty po obu stronach konta stają się równe),
- dwukrotne podkreślenie zrównoważonych obrotów konta.

Ustalone saldo końcowe konta przenosi się do bilansu zamknięcia BZ i stanowi ono jednocześnie saldo początkowe tego konta w następnym okresie sprawozdawczym.

 

Zdarzenia i operacje gospodarcze

30 cze

OPERACJE GOSPODARCZE – udokumentowane zdarzenia gospodarcze, prowadzące do zmian majątkowo-kapitałowych danej jednostki gospodarczej i podlegające ewidencji rachunkowej. Operacje gospodarcze oznaczają kontrolowane operowanie zasobami o określonej wartości, wyrażonej w jednostkach pieniężnych.

Zdarzenia gospodarcze nie mające bezpośredniego wpływu na majątek ani na kapitały nie mogą być nazwane operacjami gospodarczymi.

Przedmiotem zainteresowania rachunkowości są tylko te decyzje, których rezultaty można zakwalifikować jako operacje gospodarcze i tylko one podlegają ewidencji księgowej.

Zdarzenia zachodzące w jednostce gospodarczej można podzielić na:
- powodujące zmiany majątkowo-kapitałowe i podlegające ewidencji księgowej,
- niepowodujące zmian majątkowo-kapitałowych i niewymagające ewidencji księgowej.

Operacje gospodarcze można sklasyfikować według:
- sposobu powstania – na:
a) jednorazowe,
b) wielokrotne,
- zasięgu – na:
a) zewnętrzne,
B wewnętrzne,
- faz procesu gospodarczego – na:
a) operacje fazy zaopatrzenia,
b) operacje fazy produkcji,
c) operacje fazy sprzedaży,
- stopnia złożoności – na:
a) operacje proste,
b) operacje złożone,
- charakteru zmian w majątku i kapitałach – na:
a) operacje bilansowe, powodujące zmiany w strukturze majątku, w strukturze kapitałów oraz w wielkości i strukturze majątku i kapitałów na skutek przemieszczania wartości,
b) operacje wynikowe, powodujące zmiany wielkości i strukturze majątku i kapitałów na skutek wyniku finansowania działalności gospodarczej, prowadzącego do przyrostu – zysk lub ubytku – strata – kapitału własnego.

Operacje bilansowe wpływają na bilans poprzez:
- powstanie składników majątkowych lub źródeł finansowania aktywów,
- likwidację składników majątku lub źródeł finansowania aktywów,
- przemieszczenie pionowe środków odbywające się po stronie aktywów lub pasywów,
- przemieszczenie poziome środków odbywające się po stronie aktywów lub pasywów.

Zdjęcie przedstawia schemat typów operacji bilansowych:
Schemat typów operacji bilansowych
I – operacje aktywne,
II – operacje psywne,
III – operacje aktywno-pasywne zwiększające,
IV – operacje aktywno-pasywne zmniejszające.

Na podstawie przedstawionej systematyki operacji gospodarczych z punktu widzenia ich wpływu na bilans można stwierdzić, że:
- wyróżnia się cztery rodzaje operacji gospodarczych,
- operacje aktywne i pasywne przebiegają odpowiednio tylko na aktywach lub tylko na pasywach, nie powodując zmiany sumy bilansowej,
- zmianę sumy bilansowej wywołują tylko operacje aktywno-pasywne odpowiednio ją zwiększając lub zmniejszając. Musi zatem występować zwiększenie (zmniejszenie) aktywów i pasywów. Niemożliwa jest operacja gospodarcza powodująca zwiększenie aktywów przy jednoczesnym zmniejszeniu pasywów lub odwrotnie,
- niemożliwa jest operacja aktywna lub pasywna powodująca tylko zwiększenie (zmniejszenie) obydwu pozycji aktywów lub pasywów.

W odróżnieniu od operacji bilansowych, OPERACJE WYNIKOWE dzielą się na dwie grupy:
- powodujące zwiększenia stanu majątku oraz zwiększenie przychodu,
- powodujące zmniejszenie (zużycie) majątku oraz powstanie kosztu.

Operacje tego typu wywierają wpływ na końcowe rezultaty działalności jednostki gospodarczej, czyli wynik finansowy.

Wszystkie operacje gospodarcze mają następujące podstawowe cechy:
- ścisły związek z działalnością prowadzoną przez jednostkę gospodarczą,
- jednoznacznie określony termin wystąpienia,
- wyrażanie skutków decyzji gospodarczych lub skutków nadzwyczajnych okoliczności losowych,
- dualny charakter,
- wartość (kwota) wyrażona w mierniku pieniężnym.