RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘Budowa i funkcjonowanie rachunku kosztów’

Rzeczowe rezultaty działalności gospodarczej

14 lip

Produkty gotowe zostają przekazane do magazynu, skąd w odpowiednim momencie będą wydane w związku z transakcją sprzedaży. W tym czasie są one wykazywane w ewidencji jako składnik aktywów.

Ceną ewidencyjną wyrobów gotowych może być rzeczywisty lub planowany koszt wytworzenia. Ich wycena według rzeczywistego kosztu wytworzenia może być dokonana po przeprowadzeniu kalkulacji kosztu jednostkowego, natomiast wycena według planowanego kosztu wytworzenia może być dokonywana bieżąco, wielokrotnie w ciągu okresu, w momencie przekazania produktów zakończonych do magazynu. Według obowiązującej zasady bilansowej wyceny wyrobów gotowych miarą ich wartości jest rzeczywisty koszt wytworzenia, zatem odrębnie – jako korekta wyceny ewidencyjnej – muszą być ujmowane okresowo różnice między tymi dwiema wycenami. Różnice te stanowią tzw. odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych. Odchylenia zwiększające powstają wówczas, gdy koszt rzeczywisty jest większy od kosztu planowanego, zachodzi więc konieczność skorygowania wyceny ewidencyjnej in plus. Natomiast odchylenia zmniejszające (in minus) powstają w przypadku przeciwnym. Prawidłowa wycena bilansowa zarówno wyrobów pozostających w zapasie, jak i wyrobów sprzedanych, wymaga rozliczenia odchyleń od ich cen ewidencyjnych na te dwie grupy wyrobów.

Rachunek kosztów jest powiązany merytorycznie i ewidencyjnie z rachunkiem wyników, bowiem koszty wytworzenia sprzedanych produktów, koszty działalności handlowej, koszty zarządu i koszty sprzedaży kształtują wynik działalności gospodarczej danego przedsiębiorstwa.

 

Rachunek kalkulacyjny

13 lip

Celem ewidencyjnej części rachunku kosztów jest zgromadzenie kosztów produkcji według ośrodków odpowiedzialności w przekroju kosztów bezpośrednich i pośrednich tej produkcji. Dane z odpowiednich kont są podstawą procesu kalkulacji, zmierzającego do ustalenia kosztu jednostkowego z wykazaniem jego struktury. Rachunek kalkulacyjny polega na podziale całkowitych kosztów wytworzenia produktów powstałych w danym okresie na koszty wytworzenia produktów gotowych i produktów niezakończonych. Rachunek ten pozwala na wycenę wytworzonych produktów, które mogą być przedmiotem sprzedaży, a koszt ich wytworzenia stanowi podstawowy element składowy kosztu osiągnięcia przychodu i wpływa bezpośrednio na kształtowanie wyniku ze sprzedaży, a pośrednio – na kształtowanie wyniku finansowego działalności jednostki.

W rachunku kalkulacyjnym dokonuje się pomiaru kosztu jednostkowego produktów, stosując odpowiednie metody kalkulacji – metodę podziałową i metodę doliczeniową. W przypadku produkcji jednorodnej uzasadnione jest zastosowanie metody podziałowej prostej. W odniesieniu do produkcji zróżnicowanej stosuje się metodę podziałową ze współczynnikami oraz metodę doliczeniową. Wybór zależy od rodzaju produkcji i sposobu ujęcia kosztów wytworzenia.

METODA PODZIAŁOWA polega na podzieleniu ogółu kosztów produkcji (Kc), a także ich grup rodzajowych, przez liczbę jednostek kalkulacyjnych (n), obejmującą produkty gotowe i niezakończone, przeliczone według stopnia zaawansowania w procesie produkcji na produkty gotowe. Przeliczenie to bazuje za założeniu, że koszty produkcji kształtują się proporcjonalnie do stopnia zaawansowania procesu produkcji. Koszty jednostkowe oblicza się wg wzoru:
Kj = Kc/n.

Obliczony koszt jednostkowy jest kosztem wytworzenia jednostki wyrobu gotowego. Z uwagi na przyjętą procedurą obliczeń jest to koszt przeciętny. Wycena wytworzonych produktów gotowych polega na ustaleniu iloczynu ich liczby i kosztu jednostkowego. Pozostała część kosztów całkowitych produkcji stanowi wartość produkcji w toku na koniec okresu.

Mianem kosztu wytworzenia produktu ustawa o rachunkowości określa koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z wytworzeniem tego produktu.

Koszt wytworzenia produkcji w danym okresie składa się z kosztu produkcji w toku na początek okresu oraz kosztów dotyczących bieżącego okresu ujętych w ewidencji bezpośrednio przez rozliczenie kosztów według rodzaju i rozliczenie kosztów w czasie. Zastosowanie innych odmian metody podziałowej, np. kalkulacji podziałowej ze współczynnikami, jest związane ze specyfiką procesu produkcji.

METODA DOLICZENIOWA polega na ujęciu kosztów produkcji poszczególnych asortymentów produktów lub zleceń produkcyjnych w przekroju kosztów bezpośrednich i pośrednich, przy czym pośrednie są doliczane do bezpośrednich w sposób umowny według wielkości pomocniczych, zwanych kluczami kalkulacyjnymi lub rozliczeniowymi. Mogą to być klucze ilościowe i wartościowe. Zastosowanie klucza ilościowego polega na podzieleniu kosztów pośrednich do rozliczenia przez ogólną wielkość klucza przyjętego za podstawę rozliczenia, a następnie pomnożeniu przez liczbę maszynogodzin związanych z danym produktem. Zastosowanie klucza wartościowego polega na ustaleniu procentowej relacji kosztów pośrednich do podstawy rozliczenia ogółem oraz zachowania takiej samej relacji kosztów pośrednich do wartości klucza odnoszącej się do jednostki kalkulacyjnej. Wynika stąd następująca prawidłowość: jeśli danej jednostki kalkulacyjnej dotyczy przyjęta za podstawę rozliczenia większa wartość, to przypadające na tę jednostkę koszty pośrednie są odpowiednio wyższe, niż w odniesieniu do innej jednostki kalkulacyjnej, której dotyczy podstawa rozliczenia o mniejszej wartości.

Celem rozliczenia kosztów pośrednich (wydziałowych i zarządu) jest pomiar pełnego kosztu produktu, który składa się z kosztów wytworzenia powiększonych o koszty sprzedaży i koszty zarządu. Układ kalkulacyjny pełnych kosztów przy zastosowaniu doliczeniowej metody kalkulacji kształtuje się więc następująco:
- koszty bezpośrednie: materiały bezpośrednie, robocizna bezpośrednia, inne koszty bezpośrednie,
- koszty pośrednie: koszty wydziałowe, koszty zarządu, koszty sprzedaży.

Struktura kosztu jednostkowego może być wyrażona słownie i wartościowo oraz procentowo, w różnych przekrojach. Oznacza to wykazanie rodzajów kosztów i ich wartości składających się na koszt wytworzenia jednostki produktu. Procentowe wyrażenie struktury kosztu jednostkowego oznacza natomiast wskazanie udziału poszczególnych rodzajów kosztów w całości kosztu jednostkowego. Badanie struktury kosztu jednostkowego ma związek z dążeniem każdej jednostki gospodarczej do racjonalizacji zużycia zasobów. Pozostanie tej struktury pozwala na podejmowanie decyzji m. in. w zakresie obniżki i optymalizacji kosztów działalności operacyjnej.

 

Międzypodmiotowe rozliczenie kosztów

12 lip

Rozliczenia międzypodmiotowe są jednym z etapów rachunku kosztów, którego celem jest ujęcie pełnego kosztu wytworzenia lub pełnego kosztu działalności danego podmiotu. Podmioty w ramach danej jednostki gospodarczej mogą być powiązane jednostronnie lub wzajemnie. Charakter tych powiązań wskazuje logikę rozliczenia kosztów między podmiotami świadczącymi na rzecz innych i podmiotami będącymi odbiorcami świadczeń. Miarą wartości tych świadczeń jest ich koszt, stąd rozliczenia międzypodmiotowe to rozliczenie kosztów.

Rozliczenia międzypodmiotowe kosztów dotyczą zarówno pomocniczych jednostek organizacyjnych – działalności pomocniczej prowadzonej dla uzupełnienia działalności innych podmiotów, jak i rozliczenia kosztów pośrednich produkcji podstawowej czy rozliczenia kosztów zarządu na poszczególne rodzaje działalności i jednostki organizacyjne jako kosztów związanych z funkcjonowaniem całości jednostki gospodarczej.

Powiązania międzypodmiotowe mają wpływ na poprawność pomiaru kosztów działalności. Metody rozliczenia kosztów działalności poszczególnych podmiotów powinny uwzględniać zarówno rzetelność obrazu, jak i zasadę istotności.

Do podstawowych rozliczeń międzypodmiotowych należy rozliczenie kosztów działalności pomocniczej. Działalność pomocnicza polega na wytwarzaniu produktów przeznaczonych głównie dla działalności podstawowej. Typowe świadczenia wykonywane przez działalność pomocniczą to: transport, energia, remonty, gospodarka narzędziowa, laboratoria, biura konstrukcyjne, produkcja opakowań, działalność bytowa i socjalna, itp. Prowadzenie tej działalności wymaga zużycia różnych zasobów, a więc ponoszenia określonych kosztów, są one miarą wartości produktów działalności pomocniczej. Sposób rozliczenia kosztów zależy od powiązań – jednokierunkowych lub wzajemnych między podmiotami.

Podział kosztów danej jednostki produkcji pomocniczej według odbiorców jej świadczeń wymaga ustalenia kosztu przypadającego na jednostkę świadczenia, a następnie ustalenia wartości danego świadczenia jako iloczynu ilości dla konkretnego odbiorcy i kosztu jednostkowego. Przypisanie kosztów odbiorcom świadczeń działalności pomocniczej oznacza rozliczenie kosztów tej działalności, tj. pomniejszenie kosztów podmiotów wykonujących świadczenia, a powiększenie kosztów podmiotów odbierających świadczenia.

Metody rozliczenia kosztów działalności pomocniczej w przypadku świadczeń wzajemnych opierają się na przyjęciu rozwiązań uproszczonych. Dokładne rozliczenie świadczeń wzajemnych wymaga stosowania metod matematycznych.

Elastyczność rachunkowości pozwala uszczegółowić ewidencyjne ujęcie kosztów działalności pomocniczej, to jest zastosować odpowiednią analitykę, zgodnie z potrzebami informacyjnymi jednostki gospodarczej.

 

Rozliczanie kosztów w czasie

11 lip

Konieczność rozliczania kosztów w czasie wynika z faktu, że koszty poniesione w danym okresie nie zawsze dotyczą produktów wytwarzanych w tym okresie. Występuje więc rozbieżność między momentem poniesienia kosztów a momentem powstania produktu. W rozliczeniu kosztów w czasie przesłanką jest wyodrębnienie tych operacji gospodarczych, które będą miały istotny wpływ przy ocenie bieżącej sytuacji finansowej oraz wpływających znacząco na wynik finansowy danego okresu.

Sposobem rozliczania kosztów działalności danej jednostki w czasie jest rozliczenie międzyokresowe kosztów z zachowaniem zasady współmierności. Zgodnie z tą zasadą, koszty powinny być ujęte w księgach rachunkowych w tym samym okresie sprawozdawczym, co osiągnięte przychody. Należy wyłączyć je z rozliczenia i ująć w ewidencji na koncie 640 – „Rozliczenie międzyokresowe kosztów” właśnie jako koszt przyszłego okresu.

Istota rozliczeń międzyokresowych kosztów
Istota rozliczeń międzyokresowych

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE CZYNNE polegają na rozłożeniu w czasie kosztu poniesionego z góry na okresy następne. Obciążają one stronę debetową konta 640 w korespondencji z kontem 490 – „Rozliczenie kosztów”. Natomiast jeśli w czasie rozlicza się koszty finansowe, to księguje się je bezpośrednio na koncie 640 w korespondencji z kontami zespołu 0, 1 i 2, pomijając konto 490.

ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE BIERNE polegają na rozłożeniu w czasie kosztów, które zostaną poniesione w przyszłości, poprzez tworzenie rezerwy.

W przypadku rozliczeń czynnych koszty podlegają aktywowaniu pod warunkiem, że w przyszłych okresach przyniosą jednostce odpowiednie korzyści w postaci przychodów. Rozliczenia bierne dotyczą prawdopodobnych zobowiązań przypadających na dany okres sprawozdawczy, a wynikają w szczególności:
- ze świadczeń wykonanych na rzecz jednostki przez jej kontrahentów,
- z obowiązku wykonania, związanych z bieżącą działalnością, przyszłych świadczeń wobec nieznanych osób.

Pomiar kosztów dotyczących danego okresu może być dokonywany jedną z dwóch metod: proporcjonalnie do upływu czasu lub proporcjonalnie do wielkości produkcji.

Rozliczenie kosztów proporcjonalnie do upływu czasu w odniesieniu do czynnych RMK polega na ustaleniu kwoty miesięcznego odpisu (Km) jako ilorazu kosztu do rozliczenia i okresu rozliczania (t) wyrażonego w miesiącach:
Km = (koszt rzeczywisty)/t

Zastosowanie tej metody w odniesieniu do biernych RMK polega na ustaleniu rezerwy miesięcznej (Rm) jako ilorazu przewidywanego kosztu i całkowitego okresu rozliczania (t) wyrażonego w miesiącach:
Rm = (koszt przewidywany)/t

Rozliczenie w czasie kosztów proporcjonalnie do wielkości produkcji polega na ustaleniu kosztów przypadających na jednostkę produkcji (Kjo), tj. kwoty jednostkowego odpisu, która jest ilorazem kosztu rzeczywistego i planowanej wielkości produkcji (P), a kwota miesięcznego odpisu (Km) jest ilorazem kosztów przypadających na jednostkę planowanej produkcji (Kjo) i wielkości produkcji w danym okresie (Pt):
Kjo = (koszt rzeczywisty)/P, stąd
Km = Kjo × Pt

Ujęcie ewidencyjne rozliczenia kosztów w czasie jest identyczne dla obu rodzajów RMK, różnica dotyczy kolejności zdarzeń i interpretacji charakteru rozliczeń ich stanów na początek i koniec okresu.

Do konta 640 prowadzi się ewidencję analityczną, na podstawie której można określić m. in.:
- wartość kosztów czynnych i biernych,
- wysokość pozyskania pożyczek i kredytów,
- wysokość zakupu materiałów pozostających w magazynie a podlegających rozliczeniu w czasie,
- tytuły rezerw i kosztów.

Konto 640 na koniec roku może wykazywać dwa salda:
- saldo strony Wn – określające stan kosztów przyszłych okresów,
- saldo strony Ma – oznaczające stan rezerw na wydatki przyszłych okresów.

Szczególnym tytułem kosztów rozliczanych w czasie – zawsze czynne RMK – są koszty zakupu materiałów. Ich rozliczanie w czasie polega na powiązaniu z materiałami zużytych w danym okresie, co ma na celu prawidłowy pomiar kosztów działalności przez wycenę zużycia materiałów według rzeczywistej ceny ich nabycia. Jeden ze sposobów rozliczenia kosztów zakupu według wartości i kierunku zużycia materiałów polega na ustaleniu przeciętnego wskaźnika narzutu kosztu zakupu. Wykorzystanie przeciętnego wskaźnika kosztów zakupu w odniesieniu do materiałów zużytych ma na celu skorygowanie wartości zużycia materiałów wyrażonej w cenie zakupu. Rozliczanie kosztów zakupu na materiały zużyte w poszczególnych rodzajach działalności i odniesienie ich na odpowiednie miejsca powstawania kosztów daje prawidłową, wyrażoną w rzeczywistej cenie nabycia, wycenę tych materiałów.

Dokumentem księgowym służącym do przeksięgowania rozliczeń międzyokresowych jest PK – polecenie księgowania.

 

Układy ewidencyjne kosztów

10 lip

UKŁAD EWIDENCYJNY KOSZTÓW to zespół kont, którym przedmiotem ewidencji są koszty zgrupowane według określonego kryterium. Kryterium tym może być rodzaj zużytych zasobów lub szczegółowy cel odniesienia kosztów rozumiany jako przedmiot ich odniesienia. Uogólniając, można powiedzieć, że cel ponoszenia kosztów jest związany z miejscem powstawania kosztów i wytwarzanymi w wyniku działalności operacyjnej produktami.

Do podstawowych układów ewidencyjnych kosztów należą: układ rodzajowy i układ kalkulacyjny, obejmujący koszty w dwóch przekrojach: podmiotowym i przedmiotowym. Wskazane przekroje można również traktować jako odrębne układy ewidencyjne, co prowadzi do zróżnicowania układów: rodzajowego, podmiotowego i przedmiotowego kosztów. W ramach dwóch ostatnich układów stosuje się przekrój kalkulacyjny, co oznacza odpowiednie grupowanie kosztów dla potrzeb kalkulacji oraz analizy kosztów w aspekcie decyzyjnym.

UKŁAD RODZAJOWY KOSZTÓW obejmuje zespół kont, których przedmiotem ewidencji są koszty ujęte według rodzaju zużytych zasobów. Układ rodzajowy kosztów charakteryzuje się tym, że ewidencja dotyczy kosztów poniesionych w danym okresie sprawozdawczym i nie bierze pod uwagę tego okresu, którego te koszty rzeczywiście dotyczą. Układ ten jest źródłem informacji niezbędnych dla sporządzenia rachunku zysków i strat w wariancie porównawczym.

Rodzaje kosztów:
- amortyzacja, czyli koszty zużycia środków trwałych, a także wartości niematerialnych i prawnych, zmniejszenie wartości dobra następuje w wyniku używania dobra oraz jego starzenia się,
- zużycie materiałów i energii, to znaczy zużycia podstawowych materiałów i surowców oraz materiałów biurowych, części zapasowych, opakowań, energii elektrycznej i cieplnej, gazu, wody ciepłej i zimnej, i energii w innej postaci,
- usługi obce, czyli koszty usług świadczonych przez dostawców zewnętrznych,
- podatki i opłaty, są to koszty obciążające jednostkę o charakterze publicznoprawnym,
- wynagrodzenia, czyli ogół pieniężnych i niepieniężnych wynagrodzeń za pracę, przy czym nie ma znaczenia charakter stosunku pracy,
- ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia na rzecz pracowników, to znaczy koszty, jakie ponosi pracodawca związane z obowiązkowym ubezpieczeniem pracowników, a także inne świadczenia na rzecz pracowników,
- pozostałe koszty rodzajowe, na które składają się np.: koszty reprezentacji i reklamy, koszty ubezpieczeń majątkowych czy koszty podróży służbowych.

Układ rodzajowy kosztów to źródło informacji o wielkości sumarycznego zużycia w danym okresie w przekroju prostych, jednorodnych elementów procesu pracy. Ujęte w tym przekroju koszty mogą więc być sumowane w skali całej gospodarki narodowej i wykorzystywane dla potrzeb planowania gospodarczego, ewidencji przepływów międzygałęziowych oraz dla obliczania wielkości dochodu narodowego. Dlatego rodzajowy układ kosztów jest układem międzybranżowym, ujednoliconym pod względem treści pozycji, ich zakresu i nomenklatury w skali całej gospodarki narodowej.

UKŁAD PODMIOTOWY KOSZTÓW jest to zespół kont, których przedmiotem ewidencji są koszty działalności operacyjnej, zgrupowane według miejsc ich powstawania. Kryterium grupowania może być rodzaj działalności lub funkcja pełniona w jednostce.

W układzie podmiotowym grupując koszty według miejsc powstawania należy wskazać, co najmniej:
- koszty zakupu, które z jednej strony korygują ewidencyjną wartość materiałów, z drugiej natomiast dotyczą miejsc powstawania kosztów,
- koszty produkcji, obejmujące koszty materiałowe, osobowe oraz koszty usług pomocniczych i koszty związane z tworzeniem ogólnych warunków pracy, a także kierowaniem tym rodzajem działalności,
- koszty sprzedaży, koszty związane z reklamą, udziałem w targach, opakowaniem zbiorczym, transportem produktów dostarczanych zgodnie z umową bezpośrednio do odbiorców,
- koszty handlowe, koszty utrzymania placówek handlowych, koszty związane z zakupem towarów, ubezpieczeniem majątkowym,
- koszty zarządu, obejmują m. in.: wynagrodzenia zarządu i administracji, koszty podróży służbowych i łączności, koszty biurowe, koszty ochrony mienia, podatki i ubezpieczenia, opłaty związane z ochroną środowiska.

Ewidencyjne powiązania układów kosztów wyraża się w zapisach operacji wynikowych, dotyczących powstawania kosztów oraz ich rozliczenia na miejsca powstania kosztów i produkty, tj. przeniesienia z układu rodzajowego na układ kalkulacyjny – podmiotowy i przedmiotowy.

UKŁAD PRZEDMIOTOWY KOSZTÓW to zespół kont analitycznych, których przedmiotem są koszty wytworzenia poszczególnych produktów. Stanowi on uszczegółowienie przedmiotowe kosztów produkcji.

Zadaniem układu kalkulacyjnego kosztów jest stworzenie warunków dla ustalenia kosztów poszczególnych typów działalności operacyjnej oraz kosztów jednostkowych produktów pracy, wytworzonych w danym okresie sprawozdawczym. Wycena produktów sprzedanych według rzeczywistego kosztu wytworzenia jest niezbędna dla ustalenia finansowego wyniku działalności, natomiast wycena tych produktów pracy, które nie zostały sprzedane, służy ustaleniu wartości bilansowej tej części majątku jednostki gospodarczej.

Wariant pełny rachunku kosztów obejmuje układ rodzajowy i układ kalkulacyjny, złożony z układu podmiotowego i przedmiotowego. Rozwiązanie to ma zastosowanie w różnych sytuacjach jednostek gospodarczych:
- prowadzących działalność zróżnicowaną pod względem rodzaju, gdy dla każdego z nich ustalenie wyniku działalności wymaga ustalenia związanych z tym kosztów,
- w przypadku jednego rodzaju działalności gospodarczej, gdy jej charakter i rozmiary powodują konieczność ustalenia struktury kosztów tej działalności oraz rodzajów wyrobów i usług,
- w przypadku jednego rodzaju działalności, np. handlowej lub usługowej, ale gdy w związku z rozbudowaną strukturą organizacyjną występuje potrzeba kontroli kosztów według miejsc ich powstawania.

Pełna ewidencja kosztów polega na grupowaniu i rozliczaniu w ramach trzech układów ewidencyjnych. Ujęcia zużycia zasobów gospodarczych i wykorzystania usług obcych w pełnej ewidencji kosztów przebiega podobnie.

Oprócz pełnej ewidencji kosztów możliwe jest zastosowanie wariantów uproszczonych rachunku kosztów, tj. ujęcia kosztów tylko w układzie rodzajowym lub tylko w układzie podmiotowym. Wybór wariantu jest podyktowany rodzajem i zakresem działalności jednostki gospodarczej. Przyjmując rozwiązanie, w którym koszty dotyczące danego okresu są ujmowane bezpośrednio w układzie rodzajowym lub bezpośrednio w układzie podmiotowym przed ujęciem kosztów w wymienionych układach ewidencyjnych należy wyodrębnić koszty do rozliczenia w czasie.

 

Metody pomiaru zużycia zasobów

09 lip

Metody pomiaru zużycia zasobów są zróżnicowane i dostosowane do rodzaju tych zasobów. Pomiar kosztów obejmuje ustalenie zużycia zasobów ilościowego i wartościowego. Pomiar ilościowy może być dokonany w odniesieniu do tych rodzajów zasobów, które są „policzalne”, jak materiały, energia czy praca. W innych przypadkach pomiar jest tylko wartościowy.

Pomiar zużycia zasobów majątku trwałego takich jak środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne, stanowiącego koszt zwany amortyzacją, może być dokonany metodą amortyzacji równomiernej lub metodą amortyzacji nierównomiernej. Zużycie tego rodzaju zasobów rozpatrywane w aspekcie majątkowym nosi nazwę umorzenia, wartościowo jest równe amortyzacji.

użycie fizyczne oznacza zużycie substancji materialnej, z której dany składnik majątku jest zbudowany. Jest ono skutkiem używania składnika majątku oraz jego naturalnego starzenia się. Na zużycie fizyczne mają wpływ: rodzaj i jakość środka trwałego, intensywność i warunki eksploatacji, jakość obsługi i konserwacji, warunki atmosferyczne, itp.

Zużycie ekonomiczne oznacza natomiast utratę wartości użytkowej spowodowaną postępem technicznym. W wyniku tego postępu niektóre składniki majątku trwałego tracą swoją wartość, mimo że nie zostały jeszcze zużyte fizycznie. Powstaje jednak konieczność zastąpienia ich nowymi zasobami, bardziej nowoczesnymi i tańszymi w eksploatacji. Zużycie ekonomiczne wpływa na skrócenie okresu użytkowania składników majątku trwałego. Ustalając zużycie zasobów majątku trwałego, należy zgodnie z przepisami uwzględnić również zużycie prawne oraz inne ograniczenia wpływające na okres gospodarczo uzasadnionego używania tych zasobów.

W rachunkowości proces zużywania majątku trwałego jest rozpatrywany w trzech aspektach: majątkowym, kosztowym i finansowym. W aspekcie majątkowym zużycie zwane umorzeniem, powoduje zmniejszenie wartości początkowej tych zasobów, przez co wpływa na ich wycenę. W aspekcie kosztowym zużycie oznacza przeniesienie części wartości zużywających się zasobów na wytwarzane produkty za pośrednictwem kosztu zwanego amortyzacją. W aspekcie finansowym natomiast zużycie – poprzez uwzględnienie w cenie sprzedaży ustalonej na podstawie kosztów – zapewnia dopływ środków pieniężnych na reprodukcję zasobów, chociaż nie znajduje to wyrazu w formalnym wyodrębnieniu tych środków.

użycie pracy jest mierzone sumą wypłat pieniężnych i wynagrodzeń w naturze oraz świadczeń na ubezpieczenia społeczne i innych świadczeń na rzecz pracowników. Wynagrodzenia stanowią ekwiwalent za zużytą pracę. Zwykle zużycie zasobów pracy mierzy się zgodnie z przyjętym systemem czasowym lub akordowym. Obejmuje ono wynagrodzenie zasadnicze, dodatkowe oraz uzupełniające. Natomiast świadczenia na rzecz pracowników obciążające koszty działalności jednostki gospodarczej wynikają z przyjętych rozwiązań systemowych.

Pomiar zużycia innych zasobów jest dokonywany według cen zakupu wykazanych w fakturach dostawców.

Prawidłowy pomiar i interpretacja kosztów wymagają dokonania podziału kosztów według określonych kryteriów, czyli klasyfikacji. Charakter oraz cel i kierunki wykorzystania informacji o ich kształtowaniu, przesądzają o doborze tych kryteriów.

Główne kryteria systematyki kosztów są związane z potrzebami:
- sprawozdawczości,
- podejmowania decyzji,
- prowadzenia kontroli.

 

Rachunek kosztów

08 lip

Przedmiotem rachunku kosztów jednostki gospodarczej jest zmierzone ilościowo i (lub) wartościowo zużycie różnorodnych zasobów, związane ze wszystkimi rodzajami działalności tej jednostki. Rachunek kosztów zajmuje się tworzeniem informacji o kosztach, niezbędnych dla zewnętrznych i wewnętrznych użytkowników.

Działalność operacyjna i finansowa wpływają na wynik finansowy w danym okresie sprawozdawczym natomiast działalność inwestycyjna oddziałuje na wynik finansowy w okresach następnych, kiedy ma miejsce wykorzystanie inwestycji. Rachunek kosztów jest narzędziem do kontroli kosztów.

Rachunek kosztów działalności gospodarczej obejmuje przede wszystkim działalność operacyjną i finansową. Głównym przedmiotem zainteresowania rachunku kosztów jest zasadnicza działalność operacyjna.

Podstawowa działalność operacyjna jednostki gospodarczej to działalność, do której prowadzenia jednostka została utworzona. Działalność operacyjna jest najistotniejsza dla jednostki, dlatego też stanowi przedmiot rachunku kosztów. Można więc powiedzieć, że RACHUNEK KOSZTÓW to pomiar, ujęcie i uwidocznienie w ewidencji oraz wykazanie w sprawozdaniu finansowym operacji gospodarczych oraz ich rzeczowych efektów, związanych z realizacją gospodarczego celu działalności danej jednostki.

Koszty, jako wyodrębniona kategoria ekonomiczna, stanowią przedmiot opisu rachunku kosztów. Rachunek kosztów powinien dostarczać informacji użytecznych do podejmowania decyzji oraz umożliwiać kontrolę na wszystkich szczeblach zarządzania.

Uwzględniając funkcję rachunku kosztów jako źródła informacji, należy stwierdzić, że rachunek kosztów polega na badaniu i transformowaniu, według przyjętego modelu, informacji o kosztach działalności podmiotu, służących użytkownikom do oceny sytuacji, podejmowania decyzji gospodarczych i kontroli ich realizacji. System rachunku kosztów i wyników polega na badaniu i transformowaniu informacji o kosztach i przychodach działań przeszłych, bieżących i zamierzonych, według przyjętego modelu, w celu wspomagania zarządzania organizacją.

Najważniejsze zadania rachunku kosztów to:
- dostarczanie wiarygodnych danych potrzebnych do wykazania prawidłowości wyniku działalności jednostki za pomocą obliczania kosztów dotyczących przedmiotu sprzedaży, prawidłowej wyceny zapasów, materiałów, towarów, produkcji w toku i półfabrykatów oraz niesprzedanych produktów gotowych,
- ustalenie rentowności poszczególnych produktów gotowych lub ich grup oraz sporządzenie dla tych produktów jednostkowych kalkulacji,
- wykazanie przyczyn i miejsc powstawania odchyleń kosztów rzeczywistych od zamierzonego poziomu kosztów. Wielkościami odniesienia mogą być koszty planowane i koszty ubiegłego okresu poniesione przy analogicznej działalności oraz o zbliżonych warunkach organizacyjnych i technicznych,
- ustalenie kosztów w przekroju komórek organizacyjnych, ośrodków odpowiedzialności, a w ich ramach i pozycji rodzajowych, co umożliwia ocenę gospodarności pracy poszczególnych komórek gospodarczych,
- dostarczenie danych umożliwiających kontrolę technicznego przygotowania produkcji, ocenę efektywności konstrukcji, od której w poważnym stopniu zależą koszty produkowanych wyrobów oraz zastosowanej technologii,
- aktywne przeciwdziałanie marnotrawstwu drogą wstępnej kontroli zużycia oraz wykrywania rezerw produkcyjnych, stopnia wykorzystania czasu pracy, surowców, odpadów, itd.

W odniesieniu do działalności operacyjnej koszt jest to niezbędne zużycie zasobów, w wyniku którego powstają produkty w postaci wyrobów lub usług oraz celowe zużycie zasobów związane z zakupem i sprzedażą towarów, a także z realizacją funkcji zarządzania jednostką gospodarczą na wszystkich szczeblach organizacyjnych.

Rozpatrując rachunek kosztów w aspekcie wymienionych funkcji zarządzania, z ogólnej funkcji informacyjnej rachunku kosztów można wyłowić funkcje szczegółowe: planistyczno-optymalizacyjną, motywacyjną oraz kontrolną.

Rachunek kosztów prowadzony w przedsiębiorstwie na potrzeby sprawozdawczości zewnętrznej jest mało przydatny dla celów zarządzania przedsiębiorstwem. Jest on bowiem zdeterminowany regulacjami prawnymi. Opiera się na kosztach faktycznie poniesionych w danym okresie, pozwalających na wycenę zapasów i ustalenie wyniku finansowego. Informacje zawarte w ramach tego rachunku muszą być zgodne z aktualnymi przepisami prawa, wiarygodne i dające się zweryfikować.

Rachunek kosztów oparty na kosztach poniesionych w związku z wytworzeniem określonej liczby wyrobów nosi miano rachunku kosztów pełnych. Jego istota sprowadza się do uchwycenia wszystkich kosztów i możliwie precyzyjnego ich rozliczenia na wyprodukowane wyroby. Ten typ rachunku kosztów stracił jednak swoją przydatność w zarządzaniu przedsiębiorstwem przede wszystkim ze względu na relatywny wzrost udziału kosztów pośrednich w całkowitym koszcie własnym przedsiębiorstwa.

Rachunek kosztów zmiennych sprowadza się do podziału całkowitych kosztów własnych przedsiębiorstwa na koszty zmienne, proporcjonalne do wielkości produkcji, oraz na koszty stałe, niezależne od rozmiarów wytworzonej produkcji, będące raczej kosztami gotowości przedsiębiorstwa do jej wytworzenia. Rachunek ten kontroluje ich proces kształtowania się w przedsiębiorstwie, a w szczególności wielkość i strukturę kosztów stałych przedsiębiorstwa. Jest on w dużym stopniu zależny od posiadanego potencjału produkcyjnego, a także pomaga przedsiębiorstwu w podejmowaniu bardziej trafnych decyzji cenowych wraz z określeniem opłacalności sprzedaży wyrobów na poszczególnych rynkach.

W praktyce przedsiębiorstw ewidencja kosztów ograniczona tylko do jednego układu klasyfikacyjnego kosztów umożliwia prowadzenie ksiąg rachunkowych zgodnie z obowiązującą ustawą o rachunkowości, aczkolwiek jest ona niewystarczająca.

 

Wprowadzenie do kosztów

07 lip

WYDATEK jest to rozchód środków pieniężnych w formie gotówkowej lub bezgotówkowej, który likwiduje zobowiązania jednostki gospodarczej wobec innych podmiotów gospodarczych. Miarą poniesionych wydatków są ceny aktualne w momencie uzgadniania zobowiązań między kontrahentami.

NAKŁAD to celowe zużycie zasobów w związku z prowadzoną przez jednostkę działalnością gospodarczą, a w szczególności celowe zużycie środków rzeczowych i usług obcych oraz celowe wykorzystanie pracy żywej, związane z działalnością gospodarczą przedsiębiorstwa. Nakład może być wyrażony w mierniku ilościowym lub wartościowym. Jeśli w wyniku zużycia powstanie efekt użyteczny, nakład przekształca się w koszt, który stanowi miarę wartości produktu. Jeżeli zużycie przekroczy poziom niezbędny w danych warunkach techniczno-organizacyjnych, staje się stratą, która musi być odpowiednio pokryta. Nakład jest więc pojęciem szerszym niż koszt.

KOSZT jest to wyrażone wartościowo, niezbędne dla uzyskania określonego efektu użytecznego, zużycie zasobów jednostki gospodarczej. Pojęcie kosztów jest definiowane różnie w różnym kontekście. Generalnie przez koszt rozumie się wyrażone w pieniądzu zasoby użyte w celu osiągnięcia bieżących lub przyszłych korzyści. Koszt utożsamia więc wszystkie nakłady, jakie podmiot ponosi niejako z własnej woli i w związku z prowadzoną działalnością wyrażoną zawartymi kontraktami, przyjętymi planami gospodarczymi i podjętymi deklaracjami czy innymi zobowiązaniami, na których wysokość podmiot ma wpływ. Koszt dla celów księgowości oznacza wyrażone pieniężnie zużycie własnych czynników produkcji, usług obcych, pracy ludzkiej w jednostce gospodarczej w wyznaczonym czasie.

Wydatek i koszt może wystąpić równocześnie. Może też mieć miejsce koszt, z którym w ogóle nie wiąże się wydatek, a także wydatek bez kosztu. Między zakupem a zużyciem danego zasobu może wystąpić różnica w czasie: wydatek może wyprzedzać koszt albo też koszt może wystąpić wcześniej niż wydatek.

Mianem KOSZTU DZIAŁALNOŚCI jednostki gospodarczej należy określić wyrażone wartościowo zużycie zasobów gospodarczych, związane z osiągnięciem zamierzonego efektu, na jakimkolwiek odcinku działalności oraz niektóre wydatki niestanowiące zużycia, związane z prowadzeniem działalności w określonej jednostce czasu.

Zgodnie z ustawą o rachunkowości przez koszty rozumie się uprawdopodobnienie zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych, o wiarygodnie określonej wartości, w formie zmniejszenia wartości aktywów, albo zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzają do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenia jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez udziałowców lub właścicieli.

Definicja ta określa moment poniesienia kosztu, czyli precyzuje określenie kosztu poniesionego. W tym kontekście koszt powstaje, a więc jest poniesiony w momencie, w którym następuje uprawdopodobnienie zmniejszenia korzyści ekonomicznych, spełniające określone w definicji warunki.

Działalność gospodarcza jednostki obejmuje działalność operacyjną, finansową i inwestycyjną. O zużyciu zasobów gospodarczych w dosłownym znaczeniu można mówić w odniesieniu do działalności operacyjnej, w trakcie której następuje zużycie składników majątku trwałego. Działalność finansowa polega na zamianie zasobów typu finansowego na środki pieniężne, zaś działalność inwestycyjna – na zamianie środków pieniężnych na zasoby innego rodzaju. Również z tych dwóch ostatnich rodzajach działalności jednostka gospodarcza ponosi koszty, które są elementem bezpośrednio kształtującym wynik finansowy.

KOSZTY DZIAŁALNOŚCI OPERACYJNEJ, a więc koszty ponoszone w związku z podstawową działalnością jednostki. Zarówno koszty które tworzą wartość produktów, jak i koszty bieżącej działalności. Do nich należą:
- koszty zużycia materiałów i energii,
- usługi obce,
- podatki i opłaty o „kosztowym” charakterze,
- wynagrodzenia,
- świadczenia na rzecz pracowników,
- amortyzacja,
- wartość sprzedanych towarów i materiałów.

POZOSTAŁE KOSZTY OPERACYJNE nie są one związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą jednostki i nie dotyczą podstawowego zakresu jej działania, ale występują jako pośredni efekt podejmowanych czynności. Ich cechą charakterystyczną jest znaczna różnorodność ze względu na szeroki wachlarz możliwości ich powstania. Pozostałe koszty operacyjne to m. in.: wartość sprzedanych składników majątku trwałego, strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych, aktualizacja wartości aktywów niefinansowych, zapłacone odszkodowania i kary, koszty postępowania sądowego, przekazanie darowizny, przedawnione, umorzone lub nieściągalne wierzytelności.

KOSZTY SPRZEDANYCH PRODUKTÓW TOWARÓW I MATERIAŁÓW, w tym:
- koszty wytworzenia sprzedanych produktów,
- wartość sprzedanych towarów i materiałów,
- koszty sprzedaży,
- koszty ogólnego zarządu.

Koszty finansowe są to odsetki, straty ze zbycia oraz aktualizacji wartości inwestycji, nadwyżki ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi, z wyjątkiem odsetek, prowizji, dodatnich i ujemnych różnic kursowych, które zwiększają wartość składników aktywów.