RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘Bilans jako rachunek majątku i kapitałów’

Zobowiązania

26 cze

Do kapitałów (funduszy) jednostki należą zobowiązania, odpowiadające tej części majątku, która została udostępniona jednostce gospodarczej z obowiązkiem zwrotu w określonym terminie. Zobowiązaniem określa się obowiązek dłużnika do zapłacenia wierzycielowi określonej kwoty w wyznaczonym terminie za otrzymane świadczenie.

ZOBOWIĄZANIE to wynikające z przeszłych zdarzeń obecne świadczenia o wiarygodnie określonej wartości, która spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych zasobów majątkowych jednostki.

Z przedmiotowego punktu widzenia można wymienić następujące rodzaje zobowiązań:
- kredyty bankowe, które oznaczają zobowiązania jednostki gospodarczej wobec banków z tytułu otrzymanych środków pieniężnych z obowiązkiem ich zwrotu w określonym terminie,
- pożyczki, przez które rozumie się zobowiązania wobec osób fizycznych bądź prawnych nie będących bankami z tytułu odroczonych środków pieniężnych z obowiązkiem zwrotu,
- zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń, którymi są naliczone, lecz nie zapłacone należne instytucjom publicznoprawnym,
- zobowiązania z tytułu wynagrodzeń, które oznaczają zadłużenie jednostki gospodarczej wobec pracowników w związku z naliczonymi, a jeszcze nie wypłaconymi wynagrodzeniami,
- zobowiązania wekslowe, które pojawiają się wówczas, gdy dłużnik zamiast zapłaty za otrzymaną dostawę (usługę) wystawia weksel, odraczając termin płatności,
- zobowiązania z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych, które występują w przypadku pozyskiwania przez jednostkę gospodarczą środków pieniężnych poprzez emisję i sprzedaż obligacji bądź innych dłużnych papierów,
- rezerwy celowe, zobowiązania, których termin wymagalności lub kwota nie są pewne,
- fundusze specjalne – Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, Zakładowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Zakładowy Fundusz Załogi, Fundusz Remontowy w spółdzielniach mieszkaniowych.

REZERWY należy tworzyć, gdy:
- na jednostce ciąży zobowiązanie wynikające z przeszłych zdarzeń, choć nie jest ono w tym momencie wymagalne,
- istnieje prawdopodobieństwo, że wypełnienie tego zobowiązania spowoduje wykorzystanie aktywów, czyli zmniejszenie korzyści ekonomicznych,
- można dokonać wiarygodnego szacunku tego zobowiązania.
Jeżeli powyższe warunki nie są spełnione, rezerwa nie może być utworzona.

ZOBOWIĄZANIA DŁUGOTERMINOWE to takie, których okres spłaty na dzień bilansowy jest dłuższy od 1 roku. ZOBOWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE stają się wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. Zobowiązania z tytułu dostaw i usług bez względu na termin wymagalności w całości są zaliczane do zobowiązań krótkoterminowych na podstawie ich związku z normalnym cyklem działalności operacyjnej jednostki gospodarczej.

Aby jednostka mogła wykazywać zobowiązania, muszą być spełnione określone warunki:
- obowiązek wykonania świadczenia musi być pewny,
- wartość świadczenia powinna być wiarygodnie określona, co staje się możliwe dopiero po spełnieniu pierwszego warunku,
- wykonane świadczenia spowodują wykorzystanie posiadanych już aktywów lub wykorzystanie aktywów, które jednostka pozyska dopiero w przyszłości.

SYNTETYCZNA KLASYFIKACJA ZASOBÓW JEDNOSTKI GOSPODARCZEJ W ŚWIETLE METODY BILANSOWEJ:
Zobowiązania:
a) długoterminowe:
- kredyty i pożyczki,
- zobowiązania obligacyjne,
- zobowiązania z tytułu leasingu finansowego,
- pozostałe zobowiązania,
b) krótkoterminowe:
- kredyty i pożyczki,
- zobowiązania z tytułu dostaw i usług,
- zobowiązania z tytułu dłużnych papierów wartościowych,
- zobowiązania wekslowe,
- zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń,
- zobowiązania z tytułu wynagrodzeń,
- pozostałe zobowiązania.

 

Kapitały (fundusze) własne

25 cze

Kapitały w jednostkach gospodarczych

Sposób tworzenia i wykorzystania kapitałów własnych

Źródła tworzenia i wykorzystania kapitału (funduszu) zapadowego

Zasoby majątkowe jednostek gospodarczych rozpatrywane według źródeł finansowania są określane w rachunkowości jako kapitały (fundusze). Źródła finansowania wskazują podmioty, które finansują działalność danej jednostki na określonych warunkach. Z punktu widzenia prawa własności kapitały (fundusze) jednostek gospodarczych są dzielone na:
- kapitały (fundusze) własne,
- zobowiązania (kapitały obce).

KAPITAŁY (FUNDUSZE) WŁASNE stanowią wartościowy odpowiednik tych składników majątku, do których jednostce gospodarczej przysługuje prawo własności. Uwzględniając sposób zasilania, kapitały własne można podzielić na:
- powierzone, odpowiadające finansowym wkładom właścicieli, których z reguły nie wolno zwracać w trakcie funkcjonowania jednostki gospodarczej,
- samofinansowania, pochodzące z wygospodarowanego zysku, przeznaczonego na potrzeby rozwojowe jednostki.

Kapitały (fundusze) własne pozostają w dyspozycji jednostek gospodarczych bez ograniczeń czasowych, stanowiąc podstawę finansowania działalności każdej jednostki.

Kapitały (fundusze) własne jednostek gospodarczych występują w różnych postaciach, w zależności od formy własności i formy prawnej tych jednostek.
Podział kapitałów (funduszy) własnych przedstawia zdjęcie 1.

SPÓŁKA to zrzeszenie osób lub kapitału powstałe w celu prowadzenia działalności gospodarczej.

Spółki osobowe zwykle opierają działalność na osobistej pracy wspólników, przy czym wspólnicy ponoszą pełną odpowiedzialność majątkową za zobowiązania spółki. Do spółek osobowych zalicza się m. in.: spółki cywilne, partnerskie, jawne.

Spółki kapitałowe posiadają rozdzielenie majątku i odpowiedzialności materialnej spółki od wspólników. Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki, spółka odpowiada za zobowiązania wobec wierzycieli do wysokości kapitału własnego. Do spółek kapitałowych zalicza się spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

W spółce akcyjnej kapitał zakładowy odpowiada wartości nominalnej wyemitowanych i sprzedanych akcji. Kapitał zapasowy ma na celu pokrycie ewentualnych strat wynikających z całokształtu działalności spółki. Statut spółki akcyjnej może przewidywać tworzenie kapitału rezerwowego na pokrycie szczególnych strat lub wydatków na cele rozwojowe spółki.

Kapitał zakładowy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiada wkładom (pieniężnych lub niepieniężnym) wniesionym przez wspólników. Jeżeli udział jest obejmowany przez wspólników po cenie wyższej oj jego wartości nominalnej, to nadwyżkę przekazuje się na kapitał zapasowy. W spółce z o. o. mogą być tworzone kapitały rezerwowe.

W przedsiębiorstwie państwowym fundusz założycielski stanowi równowartość majątku wydzielonego z mienia państwowego i przekazanego przedsiębiorstwu przez organ założycielski. Fundusz przedsiębiorstwa odpowiada tej części jego majątku, która została sfinansowana we własnym zakresie.

W spółdzielni fundusz udziałowy tworzony jest z wpłat wnoszonych przez jej członków. Fundusz zasobowy powstaje z wypracowanej nadwyżki bilansowej, pozostawionej do dyspozycji spółdzielni.

Przedsiębiorstwo jednoosobowe jest prowadzone i reprezentowane przez właściciela, który w sposób wyłączny i bez ograniczeń odpowiada za zobowiązania wobec wierzycieli, zarówno majątkiem przedsiębiorstwa, jak i majątkiem osobistym.

Sposób tworzenia i wykorzystywania kapitałów (funduszy) własnych przedstawia zdjęcie 2.

Źródła tworzenia i wykorzystywania kapitału (funduszy) zapasowego przedstawia zdjęcie 3.

Kapitały (fundusze) własne to:
- kapitał (fundusz) podstawowy,
- kapitały (fundusze) zapasowe i rezerwowe,
- wynik finansowy.

WYNIK FINANSOWY może być dodatki (zysk) lub ujemny (strata). Wypracowany zysk jest podstawowym źródłem przyrostu majątku jednostki gospodarczej. Wynik finansowy jednostki gospodarczej rozpatrywany jest w dwóch płaszczyznach, jako:
- niepodzielny wynik finansowy (zysk lub strata) z lat ubiegłych,
- wynik finansowy netto (zysk netto lub strata netto) roku obrotowego, za który sporządzono sprawozdanie finansowe.

 

Aktywa obrotowe

23 cze

AKTYWA OBROTOWE obejmują składniki, które przechodząc przez kolejne fazy cyklu operacyjnego, ulegają zużyciu lub są zbywalne, zostają rozliczone lub stają się wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Aktywa obrotowe dzielimy na:
- zapasy,
- należności krótkoterminowe,
- inwestycje krótkoterminowe,
- krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

ZAPASY to:
- materiały nabyte w celu zużycia na własne potrzeby jednostki,
- produkty gotowe i produkcja niezakończona, która z punktu widzenia stopnia zaawansowania w procesie wytwórczym dzieli się na półprodukty i produkty w toku,
- towary ujęte w celu odsprzedaży w stanie nieprzetworzonym.
Zapasy są przeznaczone do zbycia lub zużycia w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Podział materiałów na:
- materiały podstawowe, które stanowią o istocie wytwarzanych produktów,
- materiały pomocnicze, które nie określają istoty produktów, lecz nadają im pewne cechy bądź są wykorzystywane do obsługi procesu wytwórczego,
- paliwa w postaci energii elektrycznej, cieplnej, gazu, benzyny,
- części zapasowe maszyn i urządzeń,
- opakowania,
- odpadki.

Podział produktów pracy na:
- wyroby gotowe zaakceptowane przez techniczną kontrolę wytwórcy, przyjęte do magazynu i przeznaczone do sprzedaży,
- półprodukty, które przeszły określone fazy procesu produkcyjnego, mogą być magazynowane i sprzedawane bądź poddane dalszemu procesowi wytwórczemu,
- produkcję w toku, czyli produkty, które znajdują się w fazie obróbki produkcyjnej i nie mogą być przedmiotem magazynowania i sprzedaży.

Wyróżnia się dwa zasadnicze szczeble obrotu towarowego:
- hurtowy – sprzedaż jest realizowana w dużych ilościach na rzecz innych podmiotów gospodarczych i udokumentowana fakturami sprzedaży, ceny hurtowe są niższe od cen na innych szczeblach obrotu, często są stosowane rabaty, a rozliczenia pieniężne mają charakter bezgotówkowy,
- detaliczny – sprzedaż jest realizowana w niewielkich ilościach na rzecz podmiotów indywidualnych i udokumentowana z reguły paragonami fiskalnymi, dominuje gotówkowa forma płatności, ceny detaliczne są wyższe niż na innych szczeblach obrotu.

NALEŻNOŚCI KRÓTKOTERMINOWE to prawa jednostki gospodarczej nabywane wskutek realizacji świadczeń na rzecz innych jednostek, których okres spłaty nie przekracza 12 miesięcy.

Podział należności krótkoterminowych na:
- należności z tytułu dostaw i usług, gdy moment sprzedaży wyprzedza moment zapłaty,
- należności z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, które odzwierciedlają sumy pieniężne należne jednostce gospodarczej od budżetów oraz innych urzędów i instytucji,
- należności związane z rozliczeniami pracodawcy z pracownikami,
- należności dochodzone na drodze sądowej.

INWESTYCJE KRÓTKOTERMINOWE to środki pieniężne oraz instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki, a także wynikające z kontraktu prawo do otrzymywania aktywów pieniężnych lub prawo do wymiany instrumentów finansowych z inną jednostką na korzystnych warunkach, płatne i wymagalne lub przeznaczone do zbycia w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego lub daty ich założenia, wystawienia lub nabycia.

Środki pieniężne to posiadane przez jednostkę krajowe środki płatnicze, waluty obce i dewizy oraz inne aktywa finansowe. Środki pieniężne obejmują w szczególności środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych oraz inne środki pieniężne w postaci czeków i weksli obcych, płatnych w ciągu 3 miesięcy od daty ich wystawienia.

KRÓTKOTERMINOWE ROZLICZENIA MIĘDZYOKRESOWE są traktowane jako krótkoterminowe wtedy, gdy koszty w nich ujęte dotyczą przyszłego okresu sprawozdawczego i zostaną rozliczone przed upływem 12 miesięcy od dnia bilansowego. Zalicza się do nich w szczególności:
- opłaconą z góry prenumeratę czasopism,
- koszty poniesionych ubezpieczeń majątkowych i osobowych,
- koszty opłaconego z góry czynszu z tytułu wynajmu pomieszczeń,
- koszty większych kapitałowych remontów środków trwałych,
- koszty przygotowania nowej produkcji,
- koszty realizowanych prac rozwojowych.

 

Charakterystyka aktywów bilansu. Aktywa trwałe

22 cze

AKTYWA to kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do jednostki korzyści ekonomicznych.

Podstawowe kryteria klasyfikacji aktywów:
- kryteria rodzajowe (aktywa: rzeczowe, niematerialne i finansowe),
- kryteria płynności (aktywa trwałe i aktywa obrotowe).

Aktywa jednostki dzielone są na dwie grupy:
- majątek trwały,
- majątek obrotowy.

Czynnikami kwalifikującymi do poszczególnych składników majątku trwałego lub obrotowego są:
- funkcje spełniane w procesach gospodarczych,
- okres ekonomicznej użyteczności,
- kryterium płynności.

AKTYWA TRWAŁE to zasoby majątkowe, które odznaczają się długim (dłuższym niż 1 rok) okresem użytkowania, najczęściej wysoką wartością jednostkową oraz niskim stopniem płynności.

W skład aktywów trwałych wchodzą:
- wartości niematerialne i prawne,
- rzeczowe aktywa trwałe,
- należności długoterminowe,
- inwestycje długoterminowe,
- długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

WARTOŚCI NIEMATERIALNE I PRAWNE to nabyte przez jednostkę gospodarczą prawa majątkowe, nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidzianym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż 1 rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki. Wartości niematerialne i prawne obejmują następujące pozycje:
- nabyte prawa majątkowe, tj.:
a) autorskie prawa majątkowe, prawa pokrewne,
b)licencje i koncesje,
c) prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych oraz zdobniczych,
d) know-how,
- nabytą wartość firmy powstałą w wyniku zakupu innej jednostki i stanowiącą różnicę między ceną nabycia a niższą od niej wartością godziwą przejętych aktywów netto,
- koszty zakończonych prac rozwojowych, czyli prowadzonych przez jednostkę na własne potrzeby badań, w wyniku których powstał nowy lub ulepszony produkt bądź technologia.

RZECZOWE AKTYWA TRWAŁE obejmują następujące elementy:
- środki trwałe,
- środki trwałe w budowie,
- zaliczki na środki trwałe w budowie.

ŚRODKI TRWAŁE są to rzeczowe aktywa trwałe o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok, kompletne, zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki. Są to w szczególności:
- nieruchomości,
- maszyny, urządzenia, środki transportu i inne rzeczy,
- ulepszenia w obcych środkach trwałych,
- inwentarz żywy.

Klasyfikacja Środków Trwałych to klasyfikacja Głównego Urzędu Statystycznego, zbiór obiektów majątku trwałego służący przede wszystkim do celów ewidencyjnych, ustalania stawek odpisów amortyzacyjnych oraz badać statystycznych.

ŚRODKI TRWAŁE W BUDOWIE stanowią środki trwałe w okresie ich budowy, montażu lub ulepszenia już istniejącego środka trwałego.

ZALICZKI NA ŚRODKI TRWAŁE W BUDOWIE stanowią dokonane przedpłaty na ich nabycie.

NALEŻNOŚCI DŁUGOTERMINOWE to prawa majątkowe jednostki, które charakteryzują się okresem spłaty dłuższym niż 1 rok od dnia bilansowego. Należności długoterminowe nie obejmują należności z tytułu dostaw i usług oraz tytułów zaliczanych do inwestycji długoterminowych. Do należności długoterminowych zalicza się przede wszystkim:
- należności z tytułu sprzedaży długoterminowych aktywów finansowych,
- należności powstałe w wyniku zawartych umów o ugodzie lub układzie,
- należności z tytułu sprzedaży środków trwałych, jeżeli termin zapłaty jest dłuższy niż 12 miesięcy od dnia bilansowego,
- należności z tytułu umów leasingi lub wpłaconej kaucji za wynajem lokali, których rozliczenie będzie miało miejsce po 12 miesiącach od dnia bilansowego.

INWESTYCJE to aktywa nabyte w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych wynikających z przyrostu wartości tych aktywów, uzyskania z nich przychodów w formie odsetek, dywidend lub innych pożytków, w tym również z transakcji handlowej, a w szczególności aktywa finansowe oraz te nieruchomości i wartości niematerialne i prawne, które nie są użytkowane przez jednostkę, lecz zostały nabyte w celu osiągnięcia korzyści.

Do inwestycji długoterminowych (trwałych) zalicza się:
- nieruchomości – tylko te, które nie są używane przez firmę do realizacji jej podstawowych zadań,
- wartości niematerialne i prawne – także tylko te, które nie są wykorzystywane przez firmę do produkcji, świadczenia usług, realizacji obrotu towarowego czy też własnej działalności administracyjnej,
- długoterminowe aktywa finansowe w postaci:
a) udziałów lub akcji innych jednostek,
b) innych papierów wartościowych, np.: obligacji, jednostek uczestnictwa w funduszach powierniczych,
c) udzielonych pożyczek,
- innych długoterminowych aktywów finansowych tj. opcje lub warianty.

DŁUGOTERMINOWE ROZLICZENIA OKRESOWE obejmują:
- aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego,
inne rozliczenia międzyokresowe.

Rozliczeń międzyokresowych dokonują jednostki w celu zapewnienia w księgach rachunkowych współmierności przychodów i związanych z nimi kosztów. Zgodnie z tą zasadą do aktywów lub pasywów zalicza się przychody dotyczące przyszłych okresów oraz przypadające na ten okres sprawozdawczy koszty, które nie zostały jeszcze poniesione.
W zależności od charakteru rozliczeń kosztów w czasie wyróżnia się:
- czynne rozliczenie międzyokresowe – występują w przypadkach ponoszenia przez jednostkę nakładów dotyczących przyszłych okresów,
- bierne rozliczenie międzyokresowe – polegają na tworzeniu swego rodzaju rezerwy na wydatki przyszłych okresów.

 

Bilans jako sprawozdanie finansowe

21 cze

Budowa bilansu

Podstawowym sprawozdaniem finansowym jest bilans. Stanowi in systematyczne zestawienie – w ujęciu wartościowym – wszystkich składników majątku jednostki oraz źródeł ich finansowania, sporządzone na określony dzień i w ustalonej formie. Ze względu na dużą pojemność informacją jest najpełniejszym obrazem sytuacji majątkowej i finansowej jednostki gospodarczej.

ZASADY SPORZĄDZANIA BILANSU:
Elementy bilansu:
- dokładne określenie jednostki gospodarczej, dla której został on sporządzony,
- wyszczególnienie ujętych w ustawie o rachunkowości pozycji, grup, wartości aktywów oraz pasywów,
- łączna suma bilansowa – aktywów i pasywów,
- data, na którą bilans został sporządzony (moment bilansowy),
- podpisy osób odpowiedzialnych za rzetelne i prawidłowe sporządzenie bilansu (podpisy kierownika i głównego księgowego).

Zasady:
- zasada równowagi bilansowej – ogólna kwota aktywów musi się równać łącznej sumie pasywów,
- zasada segregacji – elementy majątku należy zakwalifikować do właściwej grupy i podgrupy bilansu, przy czym aktywa ujmuje się według rosnącego stopnia wymagalności,
- zasada dnia bilansowego – bilans zawsze sporządza się na określony dzień,
- zasada ciągłości – bilans zamknięcia minionego okresu jest bilansem otwarcia na okres następny,
- zasada kompletności – w bilansie należy ująć wszystkie składniki majątku i źródła ich finansowania nawet wtedy, gdy po sporządzeniu bilansu, a przed jego zatwierdzeniem jednostka otrzymała informacje o zdarzeniach, które mają istotny wpływ na bilans,
- zasady formalne – określają wzór informacyjny, wymagany stopień szczegółowości i jego zgodność ze stanem faktycznym.

BUDOWA BILANSU
W Polsce obowiązuje zasada sporządzania bilansu metodą netto, czyli wybrane pozycje bilansu pomniejsza się o odpowiednie wielkości je korygujące, a nie wykazuje oddzielnie. Bilans jest sporządzony przejrzyście pod względem strukturalnym.

Podział bilansu:
- grupy składników aktywów lub pasywów – oznaczone literami (A-B),
- podgrupy składników aktywów lub pasywów – oznaczone cyframi rzymskimi (I-IX),
- składniki w ramach danej podgrupy – oznaczone cyframi arabskimi (1-4),
- dalsze uszczegółowienia w ramach podgrup – oznaczone małymi literami (a-…)

Suma pozycji oznaczonych cyframi arabskimi daje wartość podgrupy, oznaczonej cyfrą rzymską. Suma podgrup oznaczonych cyframi rzymskimi daje wartość grupy oznaczonej dużą literą alfabetu. Suma wartości wszystkich grup danej strony bilansu daje sumę bilansową.

Na zdjęciu uproszczony bilans jednostek gospodarczych.