RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘II. Prawo konstytucyjne’

Notariat

11 mar

Notariat jest instytucją, mającą na celu zapewnienie bezpieczeństwa obrotu prawnego i jego zgodności z obowiązującym prawem.

Do zakresu czynności notariatu należy sporządzanie aktów notarialnych. W formie aktu notarialnego strony zawierają ważniejsze umowy i dokonują innych czynności prawnych. Zadaniem notariatu jest też sporządzanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów, przyjmowanie dokumentów na przechowanie, sporządzanie projektów aktów, sporządzanie protestów weksli i czeków, przyjmowanie oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Notariusze przy sporządzaniu aktów notarialnych występują w charakterze osób zaufania publicznego. Dotyczy to zarówno bezstronności notariusza, jak i tego, że sporządzony akt jest zgodny z prawem i prawidłowy.

 
 

Adwokatura i obsługa prawna jednostek gospodarczych

10 mar

Adwokatura składa się z ogółu adwokatów i aplikantów adwokackich na terenie kraju. Jej zadaniem jest udzielanie pomocy prawnej nieograniczonemu kręgowi osób i organizacji.

Zadaniem adwokata jest udzielanie fachowych porad prawnych oraz prowadzenie spraw klientów przed sądami i innymi organami wymiaru sprawiedliwości, a także organami administracji. Adwokaci prowadzą działalność w formie indywidualnych kancelarii, bądź też łączą się w spółki.

Adwokaci z terenu województwa tworzą izbę adwokacką, na czele której stoi rada adwokacka z dziekanem jako przewodniczącym. Naczelnym organem samorządu adwokackiego jest Naczelna Rada Adwokacka.

Radca prawny może obecnie udzielać porad i prowadzić sprawy zwykłych klientów oraz osób prowadzących działalność gospodarczą. Wyjątkiem są sprawy karne i sprawy z zakresu prawa rodzinnego.

 
 

Sądy polubowne

08 mar

Nie mają one z reguły charakteru stałego i nie są sądami państwowymi.

Sądy polubowne mogą być powoływane na podstawie umowy stron w celu rozstrzygnięcia istniejącego między nimi sporu majątkowego lub w celu rozstrzygnięcia przyszłych sporów. Umowa, w której strony poddają swój spór rozstrzygnięciu sądu polubownego, nosi nazwę zapisu na sąd polubowny.

Każda ze stron desygnuje jednego arbitra, ci zaś powołują superarbitra, który pełni funkcję przewodniczącego.

Nie ma on obowiązku kierować się przepisami prawa.

Wyroki sądu polubownego podlegają wykonaniu na różni z wyrokami sądów powszechnych w drodze egzekucji prowadzonej przez komornika.

 
 

Sądy administracyjne

07 mar

Zadaniem sądów administracyjnych jest kontrolowanie legalności decyzji organów administracji publicznej. Do zadań sądów administracyjnych należy także rozstrzyganie większości sporów kompetencyjnych między tymi organami.

Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje nadzór nad działalnością wojewódzkich sądów administracyjnych. Sędziów sądów administracyjnych powołuje Prezydent na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

Na czele Naczelnego Sądu Administracyjnego stoi prezes, powoływany przez Prezydenta spośród dwóch kandydatów przedstawionych przez zgromadzenie ogólne sędziów NSA. Prezydent powołuje także wiceprezesów. Naczelny Sąd Administracyjnych dzieli się na trzy izby:
- Izbę Finansową,
- Izbę Gospodarczą,
- Izbę Ogólnoadministracyjną.

Przedmiotem kontroli sądu jest legalność decyzji administracyjnej, czyli jej zgodność z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony również do badania w toku postępowania legalności aktów normatywnych, na których była oparta zaskarżona decyzja.

 
 

Sądy szczególne

06 mar

Sądy szczególne są powołane do sądzenia określonych rodzajów spraw. Sądy szczególne są sądami specjalistycznymi i mają ściśle wytyczony zakres działania.

Do sądów szczególnych należą obecnie jedynie sądy wojskowe.

Sądy wojskowe sprawują wymiar sprawiedliwości w stosunku do osób wojskowych. Jurysdykcja sądów wojskowych obejmuje jedynie ograniczony krąg osób. Sądy wojskowe rozpatrują wyłącznie sprawy karne. Nadzór nad sądami wojskowymi sprawuje Sąd Najwyższy (Izba Wojskowa).

 
 

Sądy powszechne

05 mar

Organizacja i zadania sądów powszechnych
Do sądów powszechnych należą:
- sądy rejonowe,
- sądy okręgowe,
- sądy apelacyjne.

Zwierzchni nadzór nad sądami powszechnymi sprawuje Sąd Najwyższy.

Do zadań sądów powszechnych należą wszystkie sprawy, których przepisy nie przekazały innym organom wymiaru sprawiedliwości.

O tworzeniu sądów powszechnych decyduje minister sprawiedliwości, który ustala jednocześnie siedzibę sądu i obszar jego właściwości.

Sądy apelacyjne są wyłącznie sądami odwoławczymi. Rozpoznają apelacje i zażalenia od orzeczeń sądów okręgowych wydanych w pierwszej instancji.

Sądy okręgowe są zarówno sądami pierwszej instancji, jak i sądami odwoławczymi. Do zadań sądu okręgowego należy:
- rozpatrywanie odwołań od orzeczeń sądów rejonowych,
- rozstrzyganie ważniejszych spraw w charakterze sądu pierwszej instancji.

Sprawy cywilne rozstrzygane przez sąd okręgowy:
- sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone prawa majątkowe, oprócz spraw o ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa i macierzyństwa oraz o przysposobienie,
- sprawy o ochronę praw autorskich i wynalazczych oraz praw wynikających z rejestracji wzorów użytkowych, zdobniczych i znaków towarowych.
- sprawy o roszczenia wynikające z prawa prasowego,
- sprawy o prawa majątkowe, których wartość przewyższa kwotę ustaloną przepisami, z wyjątkiem spraw o alimenty i kilku innych,
- inne.

Sprawy karne rozstrzygane przez sąd okręgowy:
- zbrodnie,
- przestępstwa przeciwko podstawowym interesom politycznym i gospodarczym państwa,
- uprzywilejowane formy zabójstwa,
- puszczanie w obieg fałszywych pieniędzy lub dokumentów,
- sprowadzenie powszechnego niebezpieczeństwa w znacznych rozmiarach,
- inne.

Sądy rejonowe obejmują swoim działaniem obszar kilku lub kilkunastu jednostek podziału terytorialnego kraju stopnia podstawowego.

Zadaniem sądów rejonowych jest rozpatrywanie w pierwszej instancji spraw cywilnych i karnych. W szczególności sądy rejonowe rozpatrują te sprawy, które nie zostały wyraźnie przekazane sądom okręgowym.

Szczególnym rodzajem spraw rozpatrywanych przez sądy powszechne w postępowaniu cywilnym są tzw. sprawy gospodarcze. Sprawą gospodarczą jest sprawa pomiędzy stronami zajmującymi się zawodowo działalnością gospodarczą i na tle tej działalności.

Drugim szczególnym rodzajem spraw rozstrzyganym przez sądy powszechne są sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i ze stosunku pracy. Pierwsze z nich to spory między osobą uprawnioną do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, a organem rentowym, na tle decyzji tego organu.

Spory ze stosunku pracy są to spory majątkowe i inne między pracownikami i zakładem pracy, które mają swoje źródło w łączącym strony stosunku pracy.

Sędziowie i ławnicy
W rozpatrywaniu sprawy i wydaniu wyroku nie uczestniczy cały sąd, lecz tak zwany skład orzekający sądu. Sprawy cywilne sąd pierwszej instancji rozpoznaje w zasadzie w składzie jednego sędziego. Sprawy cywilne szczególnie zawiłe lub o charakterze precedensowym mogą być rozpoznawane w składzie trzech sędziów zawodowych. Sprawy karne sąd pierwszej instancji rozpoznaje najczęściej w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

Sąd okręgowy lub sąd apelacyjny rozpoznaje odwołanie bez udziału ławników, najczęściej w składzie 3-osobowym.

Sędziowie sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych są mianowani przez Prezydenta, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

Ławnicy sądów rejonowych i sądów okręgowych są wybierani przez rady gmin.

Aktem prawnym regulującym organizację i zadania sądów powszechnych jest ustawa z 20 czerwca 1985r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych.

 
 

Sąd Najwyższy

04 mar

Sąd Najwyższy jest naczelnym organem sądowym, organem władzy sądowniczej.

Zadanie Sądu Najwyższego w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości polega przede wszystkim na sprawowaniu zwierzchniego nadzoru nad wszystkimi sądami. Sąd Najwyższy posługuje się tu środkami przewidzianymi przez ustawę, do których należą m.in. rozpoznawanie środków odwoławczych od orzeczeń sądowych stosownie do przepisów prawa procesowego, w tym kasacji w sprawach cywilnych i karnych oraz podejmowanie uchwał zawierających wykładnię przepisów, które budzą wątpliwości.

Z wnioskiem o rozstrzygnięcie rozbieżności w interpretacji przepisów może wystąpić pierwszy prezes Sądu Najwyższego, Rzecznik Praw Obywatelskich, Prokurator Generalny oraz Rzecznik Ubezpieczonych.

Uchwałę zawierającą wyjaśnienie przepisów Sąd Najwyższy podejmuje w składzie siedmiu sędziów, w składzie całej izby, w składzie połączonych izb lub w pełnym składzie Sądu Najwyższego. Skład może odmówić podjęcia uchwały. Uchwały Sądu Najwyższego podjęte w większych składach uzyskują automatycznie moc zasad prawnych.

Sędziów Sądu Najwyższego powołuje Prezydent na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Stanowisko to mogą objąć sędziowie i niektóre inne osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy prawniczej.

Sąd Najwyższy dzieli się na cztery izby:
- Izbę Cywilną,
- Izbę Karną,
- Izbę pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych,
- Izbę Wojskową.

Na czele Sądu Najwyższego stoi pierwszy prezes, powoływany przez Prezydenta spośród dwóch kandydatów przedstawionych przez zgromadzenie ogólne sędziów Sądu Najwyższego. Jego zastępcami są prezesi, których powołuje Prezydent.

 
 

Sądy

03 mar

Zadaniem sądów jest wymierzanie sprawiedliwości, przede wszystkim rozstrzyganie spraw cywilnych i karnych.

Charakterystyczną cechą sądów jest niezawisłość (zasada niezawisłości sędziowskiej).

Niezawisłość oznacza, że przy rozpatrywaniu spraw i wydawaniu orzeczenia sędzia jest niezależny. Ma jedynie obowiązek kierować się przepisami prawa.

Drugą charakterystyczną cechą sądów jest oparcie ich funkcjonowania na zasadzie instancyjności.

Zasada instancyjności polega na tym, że od wydanego orzeczenia każdej stronie przysługuje prawo odwołania się do sądu wyższego szczebla. Wskutek wniesienia odwołania następuje ponowne rozpatrzenie sprawy, skontrolowanie prawidłowości postępowania sądu pierwszej instancji i trafności wydanego orzeczenia.

Sąd drugiej instancji może zaskarżone orzeczenie utrzymać w mocy, zmienić lub uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, nie może natomiast nakazać sądowi pierwszej instancji wydania orzeczenia o określonej treści. Kontrola instancyjna następuje tylko na skutek wniesienia odwołania. Sąd drugiej instancji nie sprawdza prawidłowości orzeczenia z urzędu.

W polskim sądownictwie rozpatrywanie spraw opiera się obecnie na systemie trójinstancyjnym.

Sądy dzielą się na:
- sądy powszechne,
- sądy szczególne.

Podstawową rolę odgrywają sądy powszechne: rejonowe, okręgowe i apelacyjne.

Najwyższym organem sądowym jest Sąd Najwyższy, zarówno w odniesieniu do sądów powszechnych, jak i do sądów szczególnych.

 
 

Organizacja wymiaru sprawiedliwości

02 mar

Wymiar sprawiedliwości sprawują:
- Sąd Najwyższy,
- sądy powszechne,
- sądy administracyjne,
- sądy wojskowe.
Obok wymienionych sądów pewną rolę odgrywają sądy polubowne.

W procesie wymierzania sprawiedliwości występują również inni uczestnicy. Łączy ich to, że każdy z nich w określony sposób, stosownie do swoich zadań i kompetencji, współdziała z sądami. Można do ich zaliczyć przede wszystkim:
- prokuraturę,
- adwokaturę,
- radców prawnych
- notariat.

 
 

Pojęcie wymiaru sprawiedliwości

01 mar

Zadaniem wymiaru sprawiedliwości jest rozstrzyganie sporów i konfliktów prawnych.

Rozstrzyganie sporów i innych spraw poddanych ich właściwości, należy do sądów i trybunałów. Sądy i trybunały, zgodnie z konstytucją, są odrębną władzą, niezależną od innych władz. Wydają one orzeczenia w imieniu państwa. Trybunały są powołane do rozstrzygania spraw szczególnych, związanych z funkcjonowaniem państwa. Wymiar sprawiedliwości należy do sądów.

Na wymiar sprawiedliwości składa się przede wszystkim rozstrzyganie spraw cywilnych i spraw karnych.

Sprawa karna powstaje w rezultacie popełnienia przestępstwa i jest sądzona w procesie karnym. W sprawie tej występują oskarżyciel i oskarżony, który może mieć obrońcę. Proces kończy się wyrokiem skazującym lub uniewinniającym, niekiedy umorzeniem postępowania. Przestępstwa o mniejszej społecznej szkodliwości ścigane są z tzw. oskarżenia prywatnego (osoba pokrzywdzona przestępstwem.

Sprawa cywilna dotyczy z reguły dóbr majątkowych, często też praw rodzinnych, pracowniczych i innych. Najczęściej występuje w postaci sporu między dwiema osobami o określone dobra i toczy się w trybie procesu cywilnego. W procesie takim występuje powód i pozwany. Każda ze stron może mieć pełnomocnika, którym jest najczęściej adwokat. Proces kończy się wyrokiem zasądzającym żądane świadczenia lub oddalającym. Są także sprawy cywilne nieprocesowe, w których nie ma sporu.

Wymierzanie sprawiedliwości odbywa się w ściśle określonych formach. Formy te są bardzo szczegółowo uregulowane przez prawo procesowe.

Rozstrzyganie sporów przez sądy nosi nazwę jurysdykcji lub działalności jurysdykcyjnej.