RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘IV. Podstawowe podmioty gospodarki rynkowej’

Giełda

09 lip

Giełda jest specjalnym rynkiem, na którym spotykają się sprzedający i kupujący. Giełdy funkcjonują w różnych krajach świata jako giełdy papierów wartościowych oraz wyspecjalizowane giełdy towarowe.

Akcje zdematerializowane - nie występujące w postaci akcji, lecz jedynie zapisów na kontach.

Kurs akcji kształtuje się po wpływem następujących czynników:
- zyskowności,
- stopnia ryzyka,
- płynności,
- stóp procentowych banku centralnego.

 

Banki

08 lip

Bankiem nazywamy podmiot zajmujący się różnego rodzaju operacjami pieniężnymi. Banki gromadzą czasowo wolne środki pieniężne przedsiębiorstw, instytucji i oszczędności ludności oraz udzielają kredytów producentom, instytucjom i ludności na cele produkcyjne i konsumpcyjne. Dysponując dużymi zasobami pieniężnymi kreują dodatkowy pieniądz w obiegu. Utrzymują się one głównie z różnicy procentów płaconych za wkłady i pobieranych od udzielonych kredytów, opłat i odsetek pobieranych z tytułu obrotu czekowego, obrotu papierami wartościowymi oraz innych usług na rzecz swoich klientów.

Część wolnych środków finansowych lokują w papierach wartościowych. Przeważająca większość banków komercyjnych zorganizowana jest w formie spółek akcyjnych. Natomiast banki centralne są w większości krajów bankami państwowymi.

Banki komercyjne wykonują wiele czynności pośrednich. Na zlecenie klienta kupują i sprzedają akcje i obligacje, administrują kapitałami pieniężnymi, należącymi do instytucji społecznych, fundacji, uniwersytetów, itp. Zajmują się też kupnem i sprzedażą dewiz, otwierają i spłacają akredytywy w obrotach z zagranicą oraz prowadzą rozliczenia z zagranicą. Są także poważnymi inwestorami na rynku kapitałowym w sferze produkcyjnej. Występują też często jako współudziałowcy przedsiębiorstw przemysłowych, handlowych, budowlanych czy transportowych. Przejmują część akcji w przypadkach niemożności wywiązania się przedsiębiorstw z zaciągniętych kredytów i należnych procentów.

Stopa oprocentowana krótkoterminowych kredytów, udzielanych sobie wzajemnie przez banki londyńskie, zwana LIBOR jest podstawowym elementem wyznaczającym poziom oprocentowania średnio- i długoterminowych kredytów.

Standing jest miarą rzetelności przedsiębiorstwa i jego zdolności do wywiązywania się ze zobowiązań finansowych w umownych terminach spłaty kredytu wraz z odsetkami.

Fundusze wspólnego inwestowania - inwestor powierza mu swoje pieniądze, a fundusz obraca nimi w taki sposób, aby dostarczyć swojemu klientowi odpowiedniego zysku. Opracowywana jest specjalna strategia zakupu i sprzedaży papierów wartościowych w celu zminimalizowania ryzyka spadku ich kursu giełdowego oraz maksymalizacji zysku dzielonego pomiędzy członków funduszu wspólnego inwestowania.

Instytucje finansowe (parabanki):
- kasy oszczędnościowe,
- spółki oszczędnościowo-budowlane,
- spółki finansujące różne transakcje kupna – sprzedaży,
- banki spółdzielcze,
- komunalne kasy oszczędnościowe.

Towarzystwa ubezpieczeniowe dysponują ogromnymi kapitałami. Znaczna część tych kapitałów jest lokowana w obligacjach, bonach skarbowych, akcjach i innych papierach wartościowych.

Najstarszy bank centralny – Bank Szwedzki.

Pierwotnie banki centralne były uprawnione do emitowania biletów bankowych do wysokości kapitału zakładowego. Podstawowym celem polityki banku centralnego było dążenie do utrzymania stałej wartości pieniądza w kraju. W celu ratowania gospodarki krajów przed kryzysem i masowym bezrobociem banki centralne poszczególnych krajów zaczęły wprowadzać politykę łatwego, taniego pieniądza. Opierały się one na nowej teorii ekonomicznej J. M. Keynesa głoszącej, że niska stopa procentowa od kredytu będzie zachęcać do ekspansji inwestycyjnej i doprowadzi do ożywienia gospodarczego. Obecnie główną funkcją banku centralnego jest regulowanie podaży w obiegu i oddziaływanie na politykę kredytową banków komercyjnych w celu hamowania wzrostu cen i wpływania na przebieg koniunktury gospodarczej kraju. Wiele banków centralnych stało się doradcami rządów w sprawach polityki pieniężnej i kredytowej.

 

Przedsiębiorstwa

06 lip

Przedsiębiorstwem jest podmiot gospodarczy prowadzący na własny rachunek działalność produkcyjną bądź usługową w celu maksymalizacji nadwyżki ekonomicznej. Zatrudnia ono różnorodne czynniki produkcji w celu wytwarzania określonych dóbr i usług, które sprzedaje innym podmiotom. Zarządzający przedsiębiorstwem podejmuje decyzje co do rozmiarów i struktury wytwarzanych dóbr w oparciu o informacje cenowe płynące z rynku. Każdy producent podejmuje decyzje związane z ryzykiem ekonomicznym. Każde przedsiębiorstwo, w miarę możliwości, stara się osiągnąć nadwyżkę przychodów nad kosztami, ale nie zawsze jest to równoznaczne z maksymalizowaniem tej nadwyżki. Długookresowa strategia jest bardzo złożona i podporządkowana motywem wymagającym odrębnych analiz i ocen. Rosnąca skala produkcji i potrzeba mobilizacji coraz większych kapitałów spowodowała, że jednoosobowa forma własności dawno przestała być dominująca. Aktywną rolę w procesie monopolizacji odegrały banki.

Inne związki między podmiotami funkcjonującymi:
1. małe związki – umowa dżentelmeńska, porozumienie cenowe,
2. silne powiązania:
- kartel – nietrwała forma zjednoczenia przedsiębiorstw w ramach oligopolu,
- syndykat – porozumienie w sferze zbytu, scentralizowana polityka cen i zbytu,
- trust – wkłady kapitałowe przedsiębiorstw, brak niezależności gospodarczej i prawnej,
- koncern – przedsiębiorstwa odrębnej osobowości prawnej działających pod wspólnym zarządem,
- konglomerat – forma monopolizacji produkcji, przedsiębiorstwa z różnych gałęzi,
- holding – powiązanie spółek akcyjnych, wspólna polityka cenowa wobec odbiorców.

Stopnie monopolizacji w gospodarce konkurencyjnej:
- monopol pełny,
- duopol,
- oligopol.

W gospodarce rynkowej występują w różnych formach spółki akcyjne, w tym także spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Mają one zbliżoną strukturę władz i sposób ich powoływania, a różni je zasób kapitału, ograniczona liczba udziałowców oraz większa trudność sprzedaży swoich udziałów. Wspólnicy mają prawo tylko do udziału w osiągniętym zysku. Przedsiębiorstwa państwowe są także spółkami akcyjnymi, w których pakiet kontrolny jest własnością państwa. Przedsiębiorstwa komunalne są własnością Skarbu Państwa. Przedsiębiorstwa komunalne są własnością władz lokalnych. Istnieją też przedsiębiorstwa samorządowe przebierającą formę akcjonariatu prawniczego. Pracownicy kupują majątek przedsiębiorstwa w celu ochrony przed zamknięciem przedsiębiorstwa i utraty pracy. W przedsiębiorstwach spółdzielczych najwyższą władzą jest wolne zgromadzenie członków.

W gospodarce rynkowej podmiotem własności może być jedna osoba bądź też może występować współwłasność. W przypadku współwłasności analizuje się działalność uwzględniając przy tym, jakie są prawa własności poszczególnych osób. Podstawową formą własności w gospodarce rynkowej jest własność prywatna. Decydentami są: gospodarstwo domowe i producent, nabywca i sprzedawca. Podejmowanie decyzji nakłada na prywatnego właściciela odpowiedzialność za ich skutki ekonomiczne. Zależności między podstawowymi podmiotami realizują się w formie przeniesienia praw własności, co sprowadza się do kontraktu czy umowy.

 

Gospodarstwo domowe

05 lip

Warunkiem wyodrębnienia gospodarstwa domowego, jako jednostki konsumpcyjnej, jest praca zarobkowa przynajmniej jednego z członków rodziny. Członkowie gospodarstw domowych dostarczają przedsiębiorstwu czynników produkcji. W zamian za to otrzymują określone dochody. Oprócz dochodów z pracy, gospodarstwa domowe mogą powiększyć swoje dochody, otrzymując procenty od oszczędności, dywidendy z akcji oraz renty z tytułu dzierżawienia ziemi i budynków mieszkalnych. Każde gospodarstwo domowe dąży do takiego wydatkowania dochodów, które zapewnia rodzinie możliwie maksymalne zadowolenie. Wybory dokonywane są pod wpływem czynników, na które rodzina nie ma wpływu i czynników subiektywnych. Czynniki te kształtują w skali kraju i ryków lokalnych rozmiar i strukturę podaży pracy oraz popytu na dobra i usługi wytwarzane przez przedsiębiorstwa, a adresowane za pośrednictwem rynku do określonych odbiorców. Ważnym uczestnikiem rynku konsumpcyjnego i kapitałowego są gospodarstwa rolne. Łączą one cechy gospodarstwa domowego oraz przedsiębiorstwa produkcyjnego.

 

Podstawowe podmioty gospodarki rynkowej

04 lip

Podmiotem gospodarczym nazywamy jednostkę ekonomiczną, podejmującą autonomiczne decyzje o zastosowaniu rzadkich dóbr, będących jej własnością kierującą się władnym interesem i związanym z tym ryzykiem.

Podmioty w gospodarce rynkowej:
- gospodarstwa domowe,
- przedsiębiorstwa wytwarzające dobra i usługi,
- instytucje finansowe,
- administracja państwowa,
- władze.

Rynek jako forma więzi między:
- producentami,
- producentami a gospodarstwami domowymi,
- producentami i gospodarstwami domowymi a różnymi instytucjami finansowymi,
- między instytucjami finansowymi a bankiem centralnym,
- wszystkimi wymienionymi podmiotami a władzami centralnymi i lokalnymi.

Działalność gospodarcza ludzi dzieli się na działalność zarobkową i działalność w gospodarstwie domowym.