RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘III. Gospodarka rynkowa. Ogólne zasady funkcjonowania rynku’

Mechanizm rynkowy w modelu konkurencji doskonałej

03 lip

Mechanizm rynkowy w modelu konkurencji doskonałej działa jako układ samoregulujących się procesów dostosowawczych między uczestnikami rynku. Żaden z uczestników rynku nie może zwiększyć swoich korzyści bez uszczuplenia korzyści innych uczestników. Mechanizm konkurencji doskonałej zapewnia optymalną alokację zasobów społeczeństwa na granicy możliwości produkcyjnych, ustabilizowany rozwój i odpowiednią dystrybucję, gdy są spełnione następujące warunki:
- konkurencja jest doskonała dzięki wolności ekonomicznej, równości szans oraz zachowaniu zasady fair play przez uczestników rynku,
- preferencje korzystne zarówno indywidualnie, jak i społecznie przy zachowaniu wolności i suwerenności konsumenta,
- decyzje konsumentów i producentów są podejmowane na podstawie informacji przekazywanych wszystkim uczestnikom bezpłatnie z rynku,
- koszty i przychody są w pełni zinternalizowane, czyli transakcje nie generują efektów zewnętrznych,
- pieniądz stale znajduje się w obiegu i służy do podtrzymywania procesów gospodarczych,
- w krótkim okresie czasu występuje zjawisko malejącego produktu marginalnego, a w długim okresie zjawisko nierosnących korzyści skali, a więc koszty marginalne i przeciętne rosną,
- nie występują zjawiska losowe zakłócający naturalny porządek mechanizmu konkurencji doskonałej.

Koncepcja leseferyzmu – nadrzędność wolności ekonomicznej jednostek, a państwo ma jedynie obowiązek czuwania nad przestrzeganiem reguł gry rynkowej, zgodnych z zasadami konkurencji doskonałej.

Błędy rynku – niedoskonałości gospodarki rynkowej:
- popyt rynkowy nie zawsze wyraża racjonalne preferencje indywidualne,
- popyt rynkowy nie zawsze wyraża zapotrzebowanie na dobra korzystne społecznie,
- działanie mechanizmu rynkowego wywołuje tzw. efekty zewnętrzne,
- trwała przewaga nad rywalami we współzawodnictwie o korzyści ekonomiczne,
- nie ma pełnego i swobodnego przepływu informacji, występuje ich zniekształcenie,
- nie wszystkie dobra są produkowane w sektorze prywatnych, występują dobra publiczne.

Rząd powinien włączyć się do gospodarki, po to aby korygować błędy rynku przez działalność prowadzoną w interesie publicznym. Państwo odgrywa ważną rolę we współczesnej gospodarce. Interwencje państwa w gospodarkę są uzasadnione zawodnością rynku. Podejmuje je się w celu:
- zmniejszenia wahań koniunkturalnych,
- kompensowania efektów zewnętrznych,
- rozwiązywania problemów związanych z informacją,
- zapobiegania wykorzystywaniu siły rynkowej,
- zapewnienia społecznie akceptowanej dystrybucji dochodów i dóbr społecznie pożądanych.

 

Pojęcie rynku i ogólne zasady jego działania

02 lip

Rynek w dosłownym znaczeniu oznacza miejsce, gdzie są sprzedawane i kupowane towary. W znaczeniu ekonomicznym rynek jest formą nawiązania kontaktów między kupującymi i sprzedającymi. Rynek jest też określany jako zespół warunków, które doprowadzają do kontaktu pomiędzy kupującymi a sprzedającymi w procesie wymiany dóbr i usług. Rynkiem w znaczeniu ogólnym jest ogół transakcji kupna i sprzedaży towarów, dokonujących się w sposób dobrowolny i ciągły, w których określane są ceny nominalne oraz ilości nabywanych i sprzedawanych towarów.

Podział rynku ze względu na przedmiot wymiany:
- rynek dóbr konsumpcyjnych,
- rynek dóbr produkcyjnych,
- rynek pracy,
- rynek ziemi i inne rynki tytułów prawnych do dóbr pierwotnych,
- rynek dóbr kapitałowych w formie obiektów produkcyjnych,
- rynek pieniężny,
- rynek kapitału finansowego,
- rynek tytułów prawnych do tzw. wartości niematerialnych.

Podział rynku ze względu na zasięg geograficzny:
- rynek lokalny,
- rynek regionalny,
- rynek krajowy,
- rynek międzynarodowy,
- rynek światowy.

Podział rynku w zależności od sytuacji rynkowej:
- rynek sprzedawcy,
- rynek nabywcy.

Podział rynku ze względu na stopień legalności:
- legalne (białe),
- półlegalne (szare),
- nielegalne (czarne).

Procesy wymiany rynkowej ingerują 3 strefy gospodarki: produkcję, podział i konsumpcję. Rynek dostarcza informacji o stopniu rzadkości dóbr. Odbywa się to za pośrednictwem cen relatywnych.

Decydując się na określone wydatki i kształtując swoje dochody, konsument musi:
- kierować się cenami relatywnymi, kształtującymi się na różnych rynkach,
- oceniać swój dochód realny.

Dochód realny jest to dochód nominalny konsumenta, przekształcony przy danych cenach w określoną ilość dóbr i usług konsumpcyjnych.

Konkurencja jest to proces rywalizacji o nabywcę, w trakcie którego uczestnicy rynku dążą do uzyskania lepszej pozycji w stosunku do rywali.

Mechanizm rynkowy to proces regulowania decyzji konsumentów i producentów, który dokonuje się poprzez rynek niezależny od woli poszczególnych podmiotów gospodarczych. Mechanizm rynkowy, za pośrednictwem cen relatywnych, rozdziela zyski i straty w taki sposób, aby indywidualne decyzje koordynowały się w skali gospodarki.
Rynek może wyzwalać impulsy innowacyjne.
Mechanizm rynkowy działa w różnych warunkach i z różnymi skutkami.
Rynek pełni funkcję regulatora procesów gospodarowania.
Koniec czystej gospodarki rynkowej według J. Schumpetera nastąpił w 1881r.
Jednak zasadniczy przełom nastąpił w latach 20. i 30.

Gospodarka mieszana to gospodarka rynkowa, w której mechanizm rynkowy jest zastępowany, uzupełniany i korygowany przez państwo. Odbywa się to poprzez:
- wprowadzenie prawa gwarantującego postrzeganie przez podmioty gospodarcze reguł gry rynkowej,
- wspieranie wolnej konkurencji w celu zachowania swobód ekonomicznych i równych szans oraz stwarzania warunków do rozwoju przedsiębiorczości,
- wykonywanie poprzez system podatkowy takiej redystrybucji dochodów na rzecz stałych ekonomicznie grup i osób, która zapewnia im określony poziom życia,
- prowadzenie działań na rzecz stabilizacji gospodarczej, ograniczenia bezrobocia i inflacji, poprawy koniunktury gospodarczej,
- regulowanie funkcjonowania pewnych dziedzin gospodarki przez państwa.

Modele konkurencji rozpatrywane przez podmioty gospodarcze:
-model konkurencji doskonałej,
- pełny monopol,
- różne formy konkurencji monopolistycznej.

 

Gospodarka rynkowa

01 lip

Gospodarka naturalna – grupa ludzi stanowi równocześnie jednostkę konsumpcyjną i produkcyjną, wytwarzającą samodzielnie wszystkie dobra niezbędne do zaspokojenia potrzeb. Przeciwieństwami jest gospodarka rynkowa. Kształtowała się ona w wyniku:
- postępującego wyodrębnienia się producentów,
- dokonywania się społecznego podziału pracy,
- specjalizacji działalności gospodarczej.

Towary - wszelkie dobra (ekonomiczne i pierwotne) będące przedmiotem wymiany.

Wartość użytkowa towaru – to całokształt właściwości pozwalających zaspokoić określoną potrzebę.

Wartość wymienna towaru oznacza, że za jednostkę określonego towaru otrzymuje się określoną ilość jednostek innego towaru. Wymiana może mieć formę:
- bezpośrednią (zwaną barterem, polegająca na wymianie jednego towaru na inny), wyraża ją formuła T – T,
- pośrednią (za pośrednictwem pieniądza). Funkcjonują dwa niezależne od siebie (w czasie i przestrzeni) akty, a mianowicie akt sprzedaży (T – P) i akt kupna (P – T). Ogólna formuła: X towaru A = Y jednostek pieniądza.

W wymianie występują dwie strony:
- sprzedawca (posiadacz towaru),
- nabywca (pragnący go kupić).

Gdy istnieje wolność wymiany i anonimowość, wtedy:
- wymiana jest ekwiwalentna w sensie obiektywnym (przedmioty wymiany są równo cenne),
- wymiana jest ekwiwalentna w sensie subiektywnym (obie strony wymieniają to, co jest dla nich mniej korzystne, na to, co przyniesie im większe korzyści).

Zrealizowanie wymiany polega na poniesieniu wszelkich praw własności do danego towaru z osoby sprzedawcy na osobę nabywcy, w zamian za dobrowolnie ustalony ekwiwalent tego towaru, będący własnością nabywcy.

Cena towaru – pieniężny ekwiwalent jednostki towaru.

Cena absolutna lub nominalna – liczba jednostek pieniężnych wymienionych na jednostkę towaru.