RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘2. Warsztat metodyczno-narzędziowy informatyki ekonomicznej’

Modelowanie referencyjne

13 sie

Model referencyjny stanowi model dostarczający ogólnie uznanej wiedzy dotyczącej wybranej klasy systemów informatycznych, zawierających bieżące zalecenia w tym zakresie, jest on punktem odniesienia dla profesjonalistów zajmujących się takimi systemami.

Model referencyjny stanowi zatem model uogólniony, który pewna grupa zawodowa, branżowa uznała za odpowiedni i przydatny w danej typowej aplikacji. Stanowi on zapis bieżących i dobrych praktyk (ang. best practices). Celem tworzenia modeli referencyjnych jest:
- zebranie wiedzy i doświadczenia pojedynczych twórców modeli,
- udostępnianie ich szerszemu gronu odbiorców.

Zastosowanie modelu referencyjnego, więc modelu typowego w konkretnej sytuacji, wymaga jego dostosowania, czyli specjalizacji i stworzenia modelu specjalizowanego. Punktem wyjścia w takim przypadku jest model referencyjny, traktowany jako wzór czy wyznacznik. Inną możliwością wykorzystania modeli referencyjnych jest działanie odwrotne, a więc traktowanie ich jako punktu odniesienia dla już istniejących modeli indywidualnych. Modele referencyjne, znajdujące szczególne uznanie wśród przedstawicieli informatyki ekonomicznej, odgrywają rolę standardu.

Dany model można uznać za referencyjny, gdy wśród jego potencjalnych użytkowników istnieje konsensus odnośnie jego uniwersalnej aplikowalności w dziedzinie przedmiotowej, obszaru zastosowania czy typu aplikacji. Duże znaczenia mają w typ przypadku następujące zasady poprawnego tworzenia modeli referencyjnych:
- ekonomiczności – specjalista informatyki ekonomicznej stoi często przed dylematem, czy bardziej opłacalne będzie dopasowanie istniejącego modelu referencyjnego do własnych potrzeb, czy też opracowanie indywidualnego modelu od podstaw,
- poprawności – model błędny składowo nie znajdzie szerokiego uznania,
- przejrzystości – model dociera do potencjalnie szerokiego kręgu odbiorców,
- porównywalności – model pełni funkcję punktu odniesienia.

Wzorzec „H” stanowi architekturę ramową opracowanego przez Beckera i Schütte’go „Modelu Handlu H” jako modelu referencyjnego typowego systemu informatycznego w przedsiębiorstwie handlowym. W jego skład wchodzi kilkadziesiąt modeli, danych i procesów systemów informatycznych w handlu. Te poszczególne modele referencyjne są określane mianem modeli składowych. Graficzne „H” jako architektura ramowa strukturyzuje poszczególne modele składowe, umiejscawiając je w kontekście funkcjonalnym przedsiębiorstwa i ukazując występujące między nimi powiązania. Ułatwia to orientację i umożliwia szybkie odniesienie się w ramach nadrzędnego modelu referencyjnego. Graficzna architektura ramowa pełni zatem funkcję schematu poglądowego, konspektu czy spisu treści modelu referencyjnego i daje możliwość nawigacji pośród modeli składowych.

 

Architektury ramowe

11 sie

Architektura ramowa to wyrażony graficznie model, który strukturyzuje uznane za istotne elementy danego systemu oryginalnego wraz z ich powiązaniami, przy czym dokonuje się to na wysokim poziomie abstrakcji według przyjętych kryteriów i przy użyciu wybranego języka modelowania.

Celem architektury ramowej jest dostarczenie syntetycznego obrazu systemu oryginalnego oraz przedstawienie przyporządkowania elementów i powiązań szczegółowych ich elementom i powiązaniom nadrzędnym. Cechami odróżniającymi architektury ramowe od innych modeli są: wysoki poziom abstrakcji oraz nacisk na graficzną prezentację zależności pomiędzy elementami składowymi systemu oryginalnego. W celu ułatwienia przyswojenia oraz intuicyjnej orientacji architektury ramowe często mają charakterystyczną, łatwą do zrozumienia formę.

Graficzna prezentacja nadrzędnych elementów i ich związków w obrębie architektury ramowej jest ważniejsza od szczegółowej prezentacji potencjalnie wszystkich elementów (lub powiązań) systemu oryginalnego. Przy konstruowaniu architektury ramowej zastosowanie znajduje określony język modelowani. Istotny jest cel tworzenia architektury ramowej (czyli zapewnienie schematu poglądowego danego systemu oryginalnego). Architektura ramowa jest schematycznym modelem graficznym umożliwiającym ogólną orientację w kategoriach systemu oryginalnego.

Przykładem architektury ramowej jest „Model Handlu H”. Został on skonstruowany, aby ustrukturyzować opracowany przez jej autorów model referencyjny funkcji, danych i procesów występujących w przedsiębiorstwach handlowych. W ramach tej architektury ramowej wyszczególniono główne zadania spotykane w handlu. „Model Handlu H” składa się z wielu modeli składowych, które odnoszą się do poszczególnych zadań bądź przedstawiają ich specyficzne aspekty. Graficzną reprezentacją tej architektury ramowej jest wielka drukowana litera „H”. Jednocześnie forma ta uwypukla znaczenie magazynu jako obszaru stanowiącego funkcjonalny pomost pomiędzy zaopatrzeniem a dystrybucją.

Lewa strona architektury ramowej „H” odpowiada za sferę zaopatrzenia i obejmuje kontraktowanie, zamawianie, przyjęcie towaru, kontrolę faktur przychodzących oraz księgowanie zobowiązań, które to funkcje przedstawione są w kolejności chronologicznej. Prawa strona odpowiada za dystrybucję towarów i obejmuje analogicznie marketing, sprzedaż, wydanie towaru, fakturowanie oraz księgowanie należności. Obie strony połączono poprzez magazynowanie towaru. W ten sposób przedstawione zostały funkcje związane zarówno z dostawcami, jak i odbiorcami towarów. Dodatkowo w ramach fundamentu oraz dachu zobrazowano zadania odpowiednio: gospodarczo-administracyjne oraz kierownicze.

 

Modelowanie

10 sie

W procesie tworzenia systemów informatycznych i w zarządzaniu istniejącymi systemami organizacji następuje stała wymiana wiedzy, opinii i założeń odnośnie samego procesu tworzenia, jego celów i rezultatów. Jeśli komunikacja ma być prowadzona w sposób skuteczny, niezbędne jest wspólne medium.

Model to reprezentacja pewnego systemu oryginalnego na potrzeby konkretnego podmiotu. Model jest rezultatem procesu konstrukcji i jest sformułowany w konkretnym języku modelowania.

Dziedziną przedmiotową jest pewien postrzegany przez autora system oryginalny. Jest on wydzielony z otoczenia oraz składa się z powiązanych ze sobą elementów. Dziedziną przedmiotową może być system istniejący w rzeczywistości, bądź system hipoteczny, istniejący jedynie w umyśle autora modelu. Modele powstają w procesie tworzenia na potrzeby konkretnego podmiotu, co powoduje, że są one indywidualne i subiektywne. Jedynie podmiot, czyli użytkownik, na którego potrzeby model został skonstruowany, może ocenić jego przydatność.

Jeżeli model występuje w roli medium komunikacyjnego, celem twórcy jest zazwyczaj takie wyrażenie własnej wiedzy i opinii, aby możliwe było prowadzenie dyskusji z innymi partnerami. Warunkiem koniecznym tego rodzaju komunikacji jest znajomość stosowanego języka modelowania przez wszystkich uczestników dyskusji. Język taki określa dopuszczalną składnię modelu oraz znaczenie jego poszczególnych elementów i występujących między nimi powiązań. Także dany język modelowania, w którym stworzono model, może zostać uznany za obiekt oryginalny i poddany modelowaniu. Otrzymany rezultat nazywamy metamodelem językowym względem wyjściowego systemu oryginalnego.

Schütte i Rotthowe zaproponowali stosowanie zasad poprawnego modelowania:
- zasada poprawności – model powinien stanowić rozumną i poprawną wypowiedź, zgodną ze składnią języka modelowania,
- zasada istotności – należy ograniczyć się wyłącznie do modelowania elementów i związków mających znaczenie dla konkretnego celu,
- zasada ekonomiczności – określa konieczność racjonalnego gospodarowania zasobami, tzn. zapewnienie pozytywnej relacji pomiędzy kosztami tworzenia i użytkowania modelu a korzyściami, jakie dany model zapewnia,
- zasada przejrzystości – model powinien być zrozumiały i przystępny dla jego użytkowników,
- zasada porównywalności – modele należy tworzyć w sposób, który ułatwiałby ich wzajemną porównywalność,
- zasada systematycznej budowy – elementy składowe i powiązania powinny być wyróżnione w modelu w czytelny sposób.

Wyróżnia się dwa cele i obszary tworzenia modeli: analiza oraz projektowanie. W przypadku analizy twórca koncentruje się na reprezentacji systemu oryginalnego istniejącego w rzeczywistości w celu opisu, poznaniu i zrozumieniu budowy oraz funkcjonowania danego systemu (cel poznawczy). W przypadku projektowania dominuje twórczy cel, tzn. budowa nowych elementów i ich powiązań systemowych, realizujących określone zadanie.

W informatyce ekonomicznej bardzo często tworzy się modele danego obiektu oryginalnego na różnych poziomach abstrakcji. W konkretnym przedsiębiorstwie twórca modelu może traktować wdrożone tam systemy informatyczne jako niepodzielne elementy (podsystemy) i wówczas skupia się na sferze biznasowej oraz na interakcji ludzi i technologii.

Proces biznesowy jest chronologicznym i logicznym ciągiem funkcji (zadań) wykonywanych w toku pracy nad określonym obiektem w ramach racjonalnego działania.

Funkcje stanowią czynności, które muszą być wykonywane, aby organizacja mogła osiągnąć zamierzone cele. Przyjmuje się, że w ramach danego procesu biznesowego czynności te koncentrują się wokół jednego ustalonego obiektu. Wyróżnia się obiekty informacyjne oraz obiekty fizyczne. W przebiegu jednego procesu może występować więcej obiektów, jednak jeden z nich odgrywa zawsze główną rolę, definiując zarazem ramy procesu i umożliwiając rozgraniczenie poszczególnych procesów.

 

Wybrane metody i narzędzia informatyki ekonomicznej

09 sie

Informatyka ekonomiczna wykształciła lub przejęła od innych dziedzin metody i narzędzia znajdujące zastosowanie przy tworzeniu systemów informatycznych oraz zarządzaniu nimi. Niektóre z opracowanych podejść metodycznych cieszą się szczególnie dużą popularnością w dziedzinie informatyki ekonomicznej i są chętnie wykorzystywane w praktyce. Najważniejsze z nich to:
- modelowanie,
- architektury ramowe,
- modele referencyjne.

Modelowanie określa sposób rozwiązywania realnie występujących problemów, opierając się na tworzeniu modeli systemów rzeczywistych oraz ich modyfikacji. Architektury ramowe to modele obrazujące struktury rozległych i złożonych systemów, dających możliwość rozpoznania, a następnie rozwiązywania konkretnych problemów. Takie ogólnie uznane architektury ramowe otrzymują status referencyjny. Nie tylko architektury ramowe, ale także każdy inny model może zdobyć szczególne uznanie w gronie specjalistów informatyki ekonomicznej. Modele takie nazywane są modelami referencyjnymi i używane jako narzędzia do rozwiązywania problemów konkretnego typy lub w danej dziedzinie.