RSS
 

Archiwum dla kategorii ‘1. Informatyka ekonomiczna jako dyscyplina naukowa’

Rys historyczny informatyki ekonomicznej

08 sie

1950-1960 – w USA pojawiają się pierwsze badania nad zautomatyzowanym przetwarzaniem informacji i zarządzaniem informacją w organizacjach.

1963 – utworzenie Instytutu BIFOA na Uniwersytecie Kolońskim przez E. Grochlę, prowadzącego badania nad zautomatyzowanym przetwarzaniem danych.

1965 – Borje Langefors – członek komitetu programowego trzeciej edycji International Conference on Information Processing and Computer Science organizowanej w Nowym Jorku – wprowadza „Information Systems” jako jeden z głównych tematów. Po raz pierwszy pojawia się termin określający nową dziedzinę naukową.

1965-1967 – w kilku polskich ośrodkach akademickich, na uczelniach i wydziałach ekonomicznych powstają pierwsze jednostki naukowo-dydaktyczne, najczęściej pod nazwą „Organizacja Przetwarzania Danych” – OPD. W późniejszym okresie jednostki te i kierunek akademicki zmieniły nazwę na „Cybernetyka Ekonomiczna i Informatyka”.

1966 – powstaje pierwsza w Niemczech praca habilitacyjna dotycząca elektronicznego przetwarzania danych w organizacjach (P. Mertens).

1968 – w austriackim Linzu pod kierownictwem P. Mertensa powstaje pierwsza w krajach niemieckojęzycznych katedra zajmująca się przetwarzaniem danych w ujęciu ekonomicznym.

1969 – sieć ARPAnet łączy cztery ośrodki naukowo-badawcze w USA. ARPAnet stanowi podwaliny dzisiejszego Internetu.

1970 – pracujący dla IBM E. F. Codd prezentuje relatywny model przetwarzania danych. Relatywne bazy danych do tej pory stanowią podstawę wielu systemów informatycznych. W. W. Royce publikuje artykuł, w którym popularyzuje model liniowy tworzenia systemów informatycznych (zwany też wodospadowym lub kaskadowym).

1971 – Ray Tomlinson pracujący dla amerykańskiego BBN wysyła przez sieć ARPAnet pierwszego e-maila do oddalonego użytkownika.

1972 – w niemieckim Weinheim zostaje założona firma SAP Systemanalyse und Programmentwicklung, zajmująca się tworzeniem oprogramowania dla przedsiębiorstw. W roku 2007 SAP AG osiąga obroty w wysokości 10 mld euro i jest głównym producentwm oprogramowania biznesowego na świecie.

1974 – na Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu powstaje Instytut Informatyki Ekonomicznej. Jego dyrektorem zostaje prof. E. Niedzielska.

1976 – Peter Chen prezentuje opracowany przez siebie język modelowania diagramów związków encji przeznaczony do konceptualnego modelowania danych. Na uniwersytecie w niemieckim Darmstadt powstaje kierunek studiów Informatyka Ekonomiczna.

1980 – w Filadelfii (USA) odbywa się pierwsza edycja konferencji ICIS – International Conference on Information Systems.

1983 – globalna sieć ARPAnet zaczyna używać protokoły TCP/IP. Powstaje zalążek sieci Internet, który to termin staje się coraz bardziej popularny. W ramach niemieckiego towarzystwa informatycznego Gesellschaft für Informatik powstaje oddział informatyki ekonomicznej.

1984 – w niemieckim Saarbrücken powstaje firma IDS Scheer zajmująca się tworzeniem metod i narzędzi programistycznych dla specjalistów informatyki ekonomicznej. Głównym produktem jest ARIS Platform.

1988 – Barry Bochm przedstawia model spiralny tworzenia oprogramowania, popularyzując iteracyjny sposób postępowania.

1990 – pojawia się pierwszy numer czasopisma „WIRTSCHAFTSINFORMATIK”. Jedenasta edycja konferencji ICIS po raz pierwszy odbywa się poza USA – w Kopenhadze.

1991 – ukazuje się książka W. H. Inmona popularyzująca hurtownie danych. Timothy Berners-Lee publikuje opis stworzonego przez siebie prototypu systemu World Wide Web (WWW), umożliwiającego publikowanie i przeglądanie stron w Internecie.

1992 – w niemieckim Saarbrücken zespół pod kierownictwem A. W. Scheera oparcowuje nowy język modelowania procesów biznesowych – łańcuchy zdarzeń (Event-driven Process Chains – EPC). C. Stack otwiera pierwszy sklep internetowy books.com.

1993 – w angielskim Henley odbywa się pierwsza edycja konferencji ECIS European Conference on Information Systems. Na uniwersytecie w Münster odbywa się pierwsza w Niemczech konferencja poświęcona informatyce ekonomicznej. Niemiecka komisja naukowa informatyki ekonomicznej (WKWI) decyduje o dalszym organizowaniu tej konferencji w cyklu dwuletnim oraz publikuje artykuł definiujący przedmiot, cele i metody badawcze informatyki ekonomicznej. Edgar F. Codd publikuje artykuł, w którym popularyzuje termin „OLAP” (ang. Online Analytical Processing), określający oprogramowanie umożliwiające szybką analizę wielowymiarowych danych.

1994 – na potrzeby pracowników naukowych zajmujących się informatyką ekonomiczną, zostaje założona międzynarodowa lista dyskusyjna ISWorld. Inicjatorem jest J. Mooney z Uniwersytetu College w Dublinie.

1995 – powstaje międzynarodowe akademickie stowarzyszenie informatyki ekonomicznej AIS – Association for Information Systems, grupujące dziś ponad 4000 pracowników naukowych z całego świata. Inicjatorem i pierwszym prezesem AIS zostaje W. R. King z uniwersytetu w Pittsburghu (USA). W Jastrzębiej Górze akademickie środowisko informatyki ekonomicznej powołuje ogólnopolskie stowarzyszenie NTIE – Naukowe Towarzystwo Informatyki Ekonomicznej. Pierwszym prezesem NTIE zostaje prof. S. Wrycza. Kolejnymi prezesami byli profesorowie: A. Baborski, A. Nowicki i H. Sroka.

1996 – amerykański instytut badań rynkowych Gartner przedstawia ideę architektury zorientowanej na usłudze (Service-Oriented Architecture – SOA).

1997 – pod kierownictwem G. Boocha, I. Jacobsona oraz J. Rumbaugha powstaje pierwsza edycja Unified Modeling Language (UML) – języka modelowania stosowanego w analizie i projektowaniu systemów informatycznych. L. Page i S. Brin tworzą wyszukiwarkę internetową Google. W roku 2007 założona przez nich Google Inc. osiąga obroty w wysokości 16,5 mld USD.

2001 – organizacja badawcza Object Management Group (OMG) prezentuje ideę rozwoju oprogramowania opartego na transformacji modeli (Model-Driven Architecture – MDA). Na uniwersytecie w niemieckim Bambergu powstaje pierwszy Wydział Informatyki Ekonomicznej.

2002 – organizacja BPMI prezentuje pierwszą wersję nowego języka modelowania procesów biznesowych BPMN – Business Process Modeling Notation. Katedra Informatyki Ekonomicznej Uniwersytetu Gdańskiego organizuje dziesiątą edycję konferencji ECIS.

2004 – w nazwie konferencji organizowanej przez O’Reilly Media po raz pierwszy zostaje użyte określenie „Web 2.0″, określające sieć WWW nowej generacji, w której wszyscy użytkownicy mają możliwość aktywnego tworzenia treści. Pod kierownictwem J. Beckera przy uniwersytecie w Münsterze powstaje European Research Center for Information Systems (ERCIS), zrzeszając uznane jednostki badawcze z Europy, USA i Australii zajmujące się informatyką ekonomiczną.

2005 – powstaje światowe stowarzyszenie kierowników katedr informatyki ekonomicznej ISAHI – Information Systems Academic Heads International. Jego wiceprezesem zostaje wybrany prof. S. Wrycza. ECIS odbywa się po raz pierwszy w Niemczech, na uniwersytecie w Ratyzbonie.

2006 – po raz pierwszy odbywa się International Business Informatics Challenge, międzynarodowy konkurs projektów dla studentów informatyki ekonomicznej, zorganizowany przez prof. M. Heflerta z Dublin City University. W Gdańsku przy współudziale pracowników Katedry Informatyki Ekonomicznej Uniwersytetu Gdańskiego oraz warszawskiej Katedry Informatyki Gospodarczej Szkoły Głównej Handlowej, zostaje stworzony polski oddział AIS – Polish Chapter of AIS, w skrócie PLAIS.

2008 – na Uniwersytecie Gdańskim odbywa się The 7th International Conference on Perspective in Business Informatics Research BIR2008, z udziałem kadry naukowej i doktorantów z regionu Morza Bałtyckiego.

2008 – w XXIX edycji największej i najbardziej prestiżowej konferencji z dziedziny informatyki ekonomicznej ICIS w Paryżu bierze udział rekordowa liczba ok. 1500 uczestników z 65 krajów.

2009 – na uniwersytecie Wiedeńskim odbywa się The First CEE Symposium – Business Informatics in Central and Eastern Europe, z udziałem ok. 100 pracowników naukowo-dydaktycznych z 13 krajów, zorganizowane przez prof. D. Karagiannisa i H. R. Hansena. Sympozjum odbywa się równolegle z międzynarodową konferencją Wirtschaftsinformatik WI2009, któa gromadzi ok. 1300 uczestników.

 

Możliwości pracy zawodowej specjalisty informatyki ekonomicznej

07 sie

Specjalista informatyki ekonomicznej odgrywa w organizacji często rolę pośrednika, mediatora pomiędzy trzema elementami systemu informatycznego: IT, ludzi oraz zadań. Odpowiedzialny jest on za stworzenie takiej infrastruktury informatycznej, która będzie najlepiej wspierać pracowników w realizacji zadań. Tworzy on taką strukturę organizacyjną, która będzie w tym celu najefektywniej wykorzystywać technologię. Ma on wpływ na formułowanie nowych celów możliwych do osiągnięcia przy danej technologii i organizacji oraz bierze udział w formułowaniu optymalnej struktury zadań, aby wsparcie technologiczne było najefektywniejsze.

Zadania, do których wykonywania znajomość informatyki ekonomicznej jest szczególnie przydatna:
- analiza i projektowanie systemów informatyczne,
- projektowanie i implementacja oprogramowania użytkowego,
- projektowanie i obsługa aplikacji bazodanowych,
- wdrażanie systemów komputerowych w organizacjach,
- tworzenie i konfiguracja sieci komputerowych,
- opracowywanie nowych metod i narzędzi projektowania systemów informatycznych,
- doradztwo oraz sprzedaż sprzętu i oprogramowania, a także wspieranie użytkowników w planowaniu, zakupie i użytkowaniu sprzętu,
- opracowywanie koncepcji i przeprowadzanie szkoleń z zakresu IT,
- zarządzanie procesami biznesowymi oraz reengineering systemów informatycznych,
- tworzenie i wdrażanie rozwiązań organizacyjnych,
- opracowywanie modeli biznesowych przedsięwzięć informatycznych,
- zarządzanie infrastrukturą IT w organizacjach,
- wykonywanie funkcji kierowniczych w przedsięwzięciach i projektach IT.

 

Interdyscyplinarny charakter informatyki ekonomicznej

06 sie

Informatykę ekonomiczną cechuje podejście interdyscyplinarne. Informatyka ekonomiczna obejmuje swoim zakresem zarówno część informatyki, tak jak i nauk ekonomicznych. Informatyka dostarcza infrastruktury technologicznej: sprzętu komputerowego, oprogramowania systemowego i komunikacyjnego oraz metod tworzenia oprogramowania. Z kolei nauki ekonomiczne, ze szczególnym uwzględnieniem nauk o zarządzaniu, dostarcza wiedzy o budowie i funkcjonowaniu organizacji – przedsiębiorstw, organów administracji publicznej, itp. oraz metod zarządzania nimi. Swoisty wkład nazywany jest informatyką ekonomiczną właściwą i zajmuje się systemami informatycznymi w organizacjach, wykorzystując wypracowane przez siebie autonomiczne metody i narzędzia.

Informatyka ekonomiczna czerpie chętnie z wielu innych dyscyplin. Psychologia dostarcza metod analizy interakcji człowiek-maszyna, bez którego istnienie systemu informatycznego nie byłoby możliwe. Dziedzina ta pomaga zrozumieć problemy występujące podczas komunikacji z użytkownikiem oraz projektować systemy bardziej przyjazne w użytkowaniu. Telekomunikacja dostarcza technicznych środków komunikacji w systemach fizycznie rozproszonych. Matematyka opracowuje m. in. metody szyfrowania umożliwiające bezpieczną wymianę informacji wewnątrz systemu. Celem tworzenia systemów informatycznych często jest wpieranie użytkowników w podejmowaniu decyzji. W przypadku problemów decyzyjnych, dających się definiować, przydatne są metody badań operacyjnych. Statystyka natomiast dostarcza ekspertom informatyki ekonomicznej metod kontroli jakości, badań rynku, prognozowania czy analizy danych. Nauki prawne pomagają odpowiadać na pytania z zakresu ochrony danych osobowych, ochrony własności intelektualnej czy prawa gospodarczego oraz projektować systemy informatyczne zgodnie z aktualnym stanem prawnym.

 

Zakres przedmiotowy

06 sie

Systemy informatyczne (SI) w organizacjach się w centrum zainteresowania informatyki ekonomicznej. Zasadniczo można wyróżnić dwie grupy zadań, które ekspert informatyki ekonomicznej wykonuje w zakresie tych systemów. Pierwszą z nich jest tworzenie, czyli ogół czynności przyczyniających się do powstawania nowych systemów informatycznych w przedsiębiorstwach i organach administracji publicznej. Drugą grupą zadań jest zarządzanie, czyli te działania, które pozwalają na osiąganie celów organizacji poprzez dysponowanie jej zasobami IT. W praktyce te dwie grupy zadań wzajemnie się przenikają.

W celu wykonania tak określonych zadań specjalista informatyki ekonomicznej musi mieć wiedzę w zakresie środków ich realizacji, czyli narzędzi metodycznych i informatycznych. Środki te należą do informatyki ekonomicznej właściwej. Wielu środków do realizacji zadań informatyki ekonomicznej oraz niezbędnej do tego wiedzy dostarczają inne dyscypliny naukowe. Są to przede wszystkim informatyka oraz nauki ekonomiczne, ale także wiele innych dziedzin, co stanowi o interdyscyplinarnym charakterze informatyki ekonomicznej.

Każdy system znajduje się w otoczeniu, z którego jest względnie wyodrębniony. Właściwość ta dotyczy również systemów informatycznych. Ich środowisko zewnętrzne ma jednak podwójny charakter. Z jednej strony, są to psychologiczne uwarunkowania związane z użytkownikami systemów i różnymi formami interakcji oraz regulacje społeczne, prawne czy etyczne. Z drugiej strony, są to dostępne na rynku technologie informatyczne.

Duże znaczenie dla specjalisty informatyki ekonomicznej ma niezbędny warsztat metodyczno-narzędziowy, w którym istotną rolę odgrywają elementy wypracowane przez informatykę oraz nauki ekonomiczne. Znajduje on zastosowanie podczas kształtowania systemów informatycznych. Warsztat ten jest także niezbędny, aby zarządzać informacją w organizacji.

Ekspertowi informatyki ekonomicznej niezbędna jest wiedza o istniejących w praktyce życia gospodarczego rozwiązaniach informatycznych stosowanych w organizacjach. Informatyka ekonomiczna bada i dokumentuje strukturę i właściwości ich praktycznego zastosowania. W obszarze jej zainteresowania leży również rynek odpowiednich pakietów oprogramowania jako towarów oraz rynek powiązanych z nimi usług.

Zakres przedmiotowy informatyki ekonomicznej obejmuje także badanie i tworzenie narzędzi metodycznych, do których można zaliczyć wypracowane przez nią języki modelowania czy specyficzne podejścia do rozwiązywania konkretnych problemów.

Specjaliści informatyki ekonomicznej zajmują się zarządzaniem zasobami organizacji, a zwłaszcza tym szczególnym zasobem, jakim jest informacja. Profesjonalnego zarządzania z punktu widzenia informatyki ekonomicznej wymagają także struktura organizacyjna i procesy biznesowe oraz infrastruktura IT. Ponieważ przedsięwzięcia informatyczne zazwyczaj są realizowane w większych grupach, konieczne i powszechne w praktyce życia gospodarczego jest zarządzanie projektami.

Informatyka ekonomiczna ma zatem przed sobą zadanie dwojakiego rodzaju: merytoryczne i metodyczne. Zadania merytoryczne oznaczają poznawcze i tworzenia systemów informatycznych w organizacjach oraz zarządzanie nimi. Zadania metodyczne odnoszą się zaś do badania i rozwijania metod oraz narzędzi stosowanych podczas realizacji zadania merytorycznego. Z jednej strony rozwijany jest zatem warsztat metodyczno-narzędziowy informatyki ekonomicznej, z drugiej zaś warsztat ten stosowany jest do rozwiązywania bieżących problemów.

Można wyróżnić dwa zasadnicze cele zajmowania się informatyką ekonomiczną: poznawczy i twórczy. Cel poznawczy oznacza tworzenie modeli opisowych danej dziedziny i wyjaśnienie mechanizmów w niej zachodzących. Z kolei cel twórczy oznacza kreowanie nowych elementów. Cel oraz zadanie są przy tym niezależnymi od siebie wymiarami. Można zajmować się zadaniem zarówno metodycznym, jak i merytorycznym, mając na uwadze albo jedynie cel poznawczy, albo jedynie cel twórczy, bądź też zajmować się pewną kombinacją obu celów równocześnie.

 

Podstawowe pojęcia

04 sie

Informatyka ekonomiczna to dyscyplina naukowa zajmująca się systemami informatycznymi w organizacji.

Pojęcie organizacji jest rozumiane instytucjonalnie jako system społeczny mający pewną strukturę i nastawiony na osiągnięcie określonego celu. W informatyce ekonomicznej typowymi organizacjami są przede wszystkim przedsiębiorstwa działające na rynku, ale także organy administracji publicznej, spółdzielnie, związki, zrzeszenia, szpitale, kościoły, partie polityczne, itp.

System jest wyodrębnionym ze swojego otoczenia zbiorem powiązanych ze sobą elementów.

Wyodrębniając elementy systemu, należy określić kontekst i poziom abstrakcji. Dany element stanowi całość jedynie na konkretnym, przyjętym przez obserwatora, poziomie szczegółowości. Przyjmując niższy poziom abstrakcji, tzn. przyglądając się bardziej szczegółowo danemu elementowi, obserwator jest w stanie wyodrębnić jego elementy składowe wraz z ich powiązaniami, stanowiące w tym kontekście kolejny system.

Dla przedstawiciela informatyki ekonomicznej podstawowym przedmiotem obserwacji jest zazwyczaj system informatyczny.

System informatyczny to system składający się z elementów społecznych (ludzie) i technicznych (technologa informatyczna) współdziałających ze sobą, aby osiągnąć określone cele.

W skład technologii informatycznej wchodzi sprzęt informatyczny i telekomunikacyjna wraz z oprogramowaniem oraz metody posługiwania się nimi. W praktyce, na określenie technologii informatycznej często używanie skrótu od nazwy angielskiej – IT (information technology).

Podstawowe składniki systemu informatycznego to:
- zadania przedstawiają cle funkcjonowania systemu informatycznego. Tworzą one strukturę zależności funkcjonalnych, tzn. obrazują funkcje, które ma realizować system, wraz z ich wzajemnymi powiązaniami,
- ludzie – osoby i zespoły – jako twórcy i użytkownicy systemu, tzn. uczestnicy procesów biznesowych, które dany system wspiera. Tworzą one określoną strukturę organizacyjną,
- IT – czynnik umożliwiający tworzenie systemu informatycznego. Ma ona charakter infrastrukturalny, tzn. nie istnieje sama dla siebie, lecz stwarza warunki do realizacji zadań przez ludzi.

W praktyce istotne jest rozróżnienie pomiędzy systemem informatycznym i systemem komputerowym.

System komputerowy składa się ze sprzętu komputerowego oraz oprogramowania i jest przeznaczony do realizacji określonych zadań. Sprzęt (hardware) to komputery jako główne jednostki przetwarzające oraz pozostały sprzęt. Oprogramowanie (software) występuje bądź jako oprogramowanie systemowe, bądź oprogramowanie użytkowe.

Decydującym składnikiem pozwalającym na rozróżnienie pomiędzy systemem informatycznym a komputerowym jest organizacja. W kontekście informatyki ekonomicznej pojęcie to rozumiane jest w znaczeniu instrumentalnym.

Organizacja w znaczeniu instrumentalnym to wszelkie uregulowania, które służą osiąganiu celów przez systemy społeczno-techniczne.

Uregulowania te mogą dotyczyć elementów statycznych, jak np. struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa, a także elementów dynamicznych, czyli struktury wewnętrznej procesów. Tak rozumiana organizacja odpowiada parze ludzie-zadania. Dane przedsiębiorstwo jest zatem organizacją w sensie instytucjonalnym, gdyż jest systemem społecznym mającym cele i osobowość prawną. Zarazem stanowi jednak organizację w znaczeniu instrumentalnym, dysponuje uregulowaniami – choćby nieformalnymi – przyczyniającymi się do osiągania swoich celów. Ten swoisty instrument, jakim jest organizacja, stanowi naturalny kontekst systemów komputerowych przedsiębiorstw i organów administracji publicznej.