RSS
 

Archiwum - Luty, 2017

Rada Ministrów

28 lut

Rada Ministrów jest organem władzy wykonawczej, który na co dzień kieruje państwem. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną. Stoi na czele całego systemu administracji rządowej. W szczególności Rada Ministrów:
- zapewnia wykonanie ustaw,
- wydaje rozporządzenia,
- koordynuje i kontroluje prace organów administracji rządowej,
- chroni interesy Skarbu Państwa,
- uchwala projekt budżetu państwa i kieruje jego wykonaniem,
- zapewnia bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne państwa oraz porządek publiczny,
- sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi,
- zawiera umowy międzynarodowe wymagające ratyfikacji oraz potwierdza i wypowiada inne umowy,
- sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie obronności kraju.

Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów. Mogą być powołani wiceprezesi Rady Ministrów, a także przewodniczący określonych przepisami komitetów. Premier i wicepremierzy mogą sprawować funkcje ministrów. Przedstawicielem rządu w województwie jest wojewoda.

Premier kieruje pracami rządu i zapewnia realizację jego polityki, wydaje rozporządzenia, sprawuje nadzór nad samorządem terytorialnym w granicach przewidywanych prawem, jest zwierzchnikiem pracowników administracji rządowej.

Ministrowie kierują określonymi działaniami administracji rządowej, bądź wypełniają inne zadania powierzone im przez premiera. Minister kierujący resortem może wydawać rozporządzenia. Rząd na wniosek premiera może uchylić rozporządzenie ministra.

Organami mającymi decydujący wpływ na powołanie i skład rządu są Prezydent i Sejm. Tryb powoływania i odwoływania Rady Ministrów:
- I etap – powołanie rządu należy do Prezydenta. Desygnuje on premiera i powierza mu misję sformowania rządu, a następnie powołuje rząd w składzie zaproponowanym przez premiera. Powinno to nastąpić w ciągu 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniego gabinetu. Prezes Rady Ministrów przedstawia Sejmowi program działania swojego rządu i wnosi o udzielenie votum zaufania. Uchwała w sprawie votum zaufania wymaga bezwzględnej większości głosów. Jeśli rząd nie uzyska votum zaufania, jego misja się kończy,
- II etap – inicjatywy w sprawie powołania rządu przechodzi w ręce Sejmu. Wciągu 14 dni Sejm wybiera Prezesa Rady Ministrów i proponowany przez niego skład rządu. Wymaga to uchwały podjętej bezwzględną większością głosów. Jeżeli rząd w tym trybie zostanie przez Sejm wybrany, Prezydent jest zobowiązany go powołać. W przeciwnym razie próba kończy się niepowodzeniem,
- III etap – inicjatywy wraca do Prezydent. Powołuje on Prezesa Rady Ministrów i rząd w takim samym trybie jak poprzednio, z tym jednak, że w Sejmie do uchwalenia votum zaufania wystarcza zwykła większość głosów. Jeżeli rząd i w tym przypadku nie uzyska wotum zaufania, jego misja jest zakończona. Prezydent skraca wówczas kadencję Sejmu i zarządza wybory.

Sejm może spowodować dymisję Rady Ministrów, wyrażając jej wotum nieufności. Wymaga to jednak wniosku, zgłoszonego przez co najmniej 46 posłów, imiennie wskazującego nowego kandydata na stanowisko premiera. Jeśli Sejm uchwali wniosek, premier składa dymisję rządu, Prezydent ją przyjmuje i powierza zgłoszonej przez Sejm osobie misję sformowania nowego rządu. Jest to tzw. konstruktywne wotum nieufności. Powtórny wniosek może być w zasadzie zgłoszony nie wcześniej, niż po upływie 3 miesięcy od dnia zgłoszenia poprzedniego.

Sejm może też wyrazić wotum nieufności ministrowi. Wniosek w tej sprawie może być zgłoszony przez co najmniej 69 posłów. Prezydent odwołuje ministra, któremu Sejm wyraził wotum nieufności.

Uchwalenie wotum nieufności, zarówno Radzie Ministrów, jak i ministrowi, wymaga poparcia co najmniej 231 posłów.

Prezes Rady Ministrów może się zwrócić do Sejmu o udzielenie rządowi poparcia poprzez uchwalenie wotum zaufania. Wymaga to uchwały podjętej zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Skład rządu może też ulegać zmianom bez udziału i wyrażania wotum nieufności, niejako w zwyczajnym, roboczym trybie.

Rada Ministrów podaje się do dymisji w następujących wypadkach:
- po wyborach, na pierwszym posiedzeniu Sejmu,
- w razie nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania,
- wyrażenia przez Sejm wotum nieufności,
- rezygnacji Prezesa Rady Ministrów.
Prezydent przyjmuje wówczas dymisję rządu i powierza mu dalsze sprawowanie obowiązków do czasu utworzenia nowego rządu.

 
 

Najwyższa Izba Kontroli

27 lut

Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej i podlega Sejmowi. Podstawowym zadaniem Najwyższej Izby Kontroli jest kontrolowanie działalności organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych.

Najwyższa Izba Kontroli podejmuje kontrole na zlecenie Sejmu lub jego organów, na wniosek Prezydenta, Prezesa Rady Ministrów oraz z własnej inicjatywy. Te ostatnie mogą być zaplanowanie lub doraźne.

Jednostki państwowe są kontrolowane pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. Kontrola działalności samorządu terytorialnego w zakresie tak zwanych zadań własnych przeprowadzane jest pod względem legalności, gospodarności i rzetelności. Kontrola działalności innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych, w szczególności prywatnych firm przeprowadzona jest jedynie pod względem legalności i rzetelności.

Najwyższa Izba Kontroli przedkłada Sejmowi analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej. Może przedstawiać wnioski w sprawie rozpatrzenia przez Sejm określonych problemów związanych z działalnością organów wykonujących zadania publiczne. Ma obowiązek przedstawić Sejmowi wynikające z kontroli zarzuty, dotyczące działalności członków Rady Ministrów, kierowników urzędów centralnych, Prezesa NBP i osób kierujących instytucjami wskazanymi przez ustawę.

Prezes Najwyższej Izby Kontroli może występować do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami o stwierdzenie zgodności ustawy z konstytucją, albo innego aktu normatywnego z konstytucją lub ustawą.

 
 

Prezydent

26 lut

Prezydent jest głową państwa i najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej. Prezydent czuwa nad przestrzeganiem konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.

Prezydent jest wybierany na 5 lat w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, w głosowaniu tajnym. Do wyboru konieczne jest uzyskanie bezwzględnej większości ważnie oddanych głosów. Kandydat na urząd Prezydenta musi mieć ukończone 35 lat i korzystać z pełni praw wyborczych. Kandydować ponownie może tylko raz.

Prezydent jest reprezentantem państwa w stosunkach zewnętrznych. W tej roli ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe, mianuje i odwołuje przedstawicieli dyplomatycznych Polski w innych państwach i przy organizacjach międzynarodowych, przyjmuje listy uwierzytelniające przedstawicieli obcych państw i organizacji międzynarodowych.

W stosunkach wewnętrznych Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych, którą to funkcję w czasie pokoju sprawuje za pośrednictwem ministra obrony narodowej.

Na postawie ustaw i w celu ich wykonania Prezydent wydaje rozporządzenia i zarządzenia. Akty prawne Prezydenta do swej ważności wymagają kontrasygnaty premiera lub właściwego ministra.

Przed upływem kadencji opróżnienie urzędu Prezydenta powoduje:
- śmierć,
- zrzeczenie się urzędu,
- uchwała Zgromadzenia Narodowego podjęta większością co najmniej 2/3 głosów w obecności połowy ogólnej liczby posłów i senatorów, uznająca trwałą niezdolność do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia,
- złożenie z urzędu orzeczenia Trybunału Stanu,
- stwierdzenia nieważności wyboru.

W razie opróżnienia urzędu Prezydenta, a także gdy Prezydent tymczasowo nie może sprawować urzędu, zastępuje go marszałek Sejmu, a w dalszej kolejności marszałek Senatu.

Za naruszenie konstytucji lub innych ustaw Prezydent może być pociągnięty do odpowiedzialności, jednakże tylko przed Trybunałem Stanu. Z wnioskiem w tej sprawie musi wystąpić co najmniej 140 posłów i senatorów. Uchwała wymaga kwalifikowanej większości 2/3 głosów ogólnej liczby posłów i senatorów. Z chwilą postawienia Prezydenta w stan oskarżenia sprawowanie przez niego urzędu ulega zawieszeniu.

 
 

Senat

25 lut

Senat jest drugą obok Sejmu izbą parlamentu. W skład Senatu wchodzi 100 senatorów.

Senat odgrywa znaczącą rolę w procesie legislacyjnym, tzn. procesie stanowienia prawa, aczkolwiek nie ma w nim głosu decydującego. Uchwalona przez Sejm ustawa jest przekazywana Senatowi do rozpatrzenia. Senat w ciągu miesiąca może zgłosić Sejmowi propozycję dokonania w ustawie określonych zmian lub jej odrzucenia. Sprzeciw Senatu powoduje, że ustawa musi być w Sejmie ponownie poddana pod głosowanie i aby obalić sprzeciw musi uzyskać bezwzględną większość głosów.

Senat wyraża swoje stanowisko w formie uchwały. Główne zadanie przypada tu komisjom senackim, które przedstawiają następnie swoje stanowisko na plenarnym posiedzeniu Senatu.

Senat obraduje na posiedzeniach. Pracami Senatu kieruje marszałek Senatu, a w jego zastępstwie wicemarszałkowie.

Senatorowie pochodzą z powszechnych, bezpośrednich wyborów, odbywających się łącznie z wyborami do Sejmu. Mogą tworzyć kluby parlamentarne. Kadencja Senatu kończy się równocześnie z kadencją Sejmu.

 
 

Sejm

24 lut

Sejm jako organ ustawodawczy
Sejm jest jednym z dwóch organów ustawodawczych. Jest organem przedstawicielskim, gdyż pochodzi z bezpośrednich wyborów. Reprezentuje suwerenne prawa narodu, przekazane mu przez akt wyboru. Sejm jest głównym ośrodkiem procesu tworzenia prawa. Poza kompetencjami w dziedzinie ustawodawczej Sejm decyduje kub współdecyduje o powoływaniu podstawowych organów oraz obsadzaniu niektórych urzędów i stanowisk państwowych. Sejm i Senat wspólnie obradujące tworzą Zgromadzenie Narodowe.

Sejm jest wybierany na 4-letnią kadencję, rozpoczynającą się w dniu zebrania się Sejmu na pierwsze posiedzenie. Składa się z 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich, proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym. Wybory do Sejmu zarządza Prezydent łącznie z wyborami do Senatu. Odbywają się one w miesiącu poprzedzającym upływ kadencji. Zasady i tryb wyborów określa ordynacja wyborcza. O ważności wyborów decyduje Sąd Najwyższy. Poseł jest reprezentantem całego narodu i w związku z tym nie wiążą go instrukcje udzielane mu przez wyborców. Poseł nie może być odwołany.

Sejm może skrócić swoją kadencję mocą własnej uchwały podjętej kwalifikowaną wielkością 2/3 głosów ustawowej liczby posłów. Prezydent może skrócić kadencję Sejmu w przypadkach określonych w ustawie po zasięgnięciu opinii marszałków Sejmu i Senatu.

Sejmu obraduje na posiedzeniach. Pierwsze posiedzenie Sejmu zwołuje Prezydent w ciągu miesiąca od dnia wyborów. Sejm wybiera ze swego grona marszałka, który kieruje pracami Sejmu oraz sprawuje inne funkcje publiczne, a także inne organy. Obrady Sejmu są jawne. Jeżeli wymaga tego dobro państwa, Sejm bezwzględną większością głosów może uchwalić tajność obrad. Uchwalenie ustawy i podejmowanie innych uchwał jest możliwe tylko wtedy, gdy w posiedzeniu w wdanym momencie bierze udział co najmniej quorum posłów. Quorum wynosi połowę ogólnej liczby posłów.

Uchwalenie ustawy lub podjęcie uchwały wymaga:
- zwykłej większości głosów (więcej za, niż sprzeciw wśród głosujących),
- bezwzględnej większości głosów (więcej niż połowa za wśród głosujących),
- kwalifikowanej większości głosów
- określona większość głosów ustawowej liczby posłów.

Posłowie do Sejmu
Sejm składa się ze stałej liczby 460 posłów. Poseł ma dwa szczególne prawne przywileje: nietykalność i immunitet.

Nietykalność polega na tym, że poseł nie może być aresztowany ani zatrzymany bez zgody Sejmu, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, gdy jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Immunitet poselski oznacza, że przeciwko posłowi bez zgody Sejmu nie można wszcząć i prowadzić postępowania karnego. Postępowanie karne ulega jedynie odwleczeniu do czasu wygaśnięcia mandatu poselskiego.

Posłowie mają obowiązek brać udział w plenarnych posiedzeniach Sejmu oraz w pracach komisji, do której zostali powołani. Służy im prawo inicjatywy ustawodawczej w formach ustalonych przepisami. Posłowie mogą występować z interpelacjami pod adresem rządu lub poszczególnych ministrów i zgłaszać pytania, na które organ rządowy ma obowiązek odpowiedzieć. Przysługują im diety poselskie, a także szereg innych uprawnień, które mają ułatwić posłom wykonywanie ich zadań.

Organizacje poselskie
Posłom przysługuje prawo tworzenia na terenie Sejmu własnych organizacji. Są nimi kluby parlamentarne. Kluby poselskie nie są organami wewnętrznymi Sejmu, lecz formami samoorganizacji posłów dla celów wynikających z realizacji ich zadań.

Kluby poselskie są organizacjami posłów utworzonymi według kryterium przynależności partyjnej.

Zadaniem klubu jest wypracowanie środków realizacji postulatów danej partii w parlamencie. Indywidualnie rozwiązywany jest stosunek klubu parlamentarnego do władz partii lub ugrupowania politycznego, które posłowie reprezentują.

Wewnętrzne organy Sejmu
Organami Sejmu są:
- marszałek Sejmu,
- prezydium Sejmu,
- konwent seniorów,
- komisje sejmowe.

Marszałek kieruje pracami Sejmu, a w szczególności stoi na straży praw i godności Sejmu, reprezentuje Sejm, zwołuje posiedzenia Sejmu i przewodniczy jego obradom, czuwa nad tokiem prac Sejmu i jego organów, kieruje pracami prezydium Sejmu, zwołuje konwent seniorów i przewodniczy jego obradom, nadaje bieg inicjatywom ustawodawczym oraz wnioskom organów państwa, sprawuję pieczę nad spokojem i porządkiem na terenie Sejmu, udziela posłom niezbędnej pomocy w ich pracy, powołuje szefa kancelarii Sejmu i jego zastępców, nadaje kancelarii statut.

Prezydium Sejmu składa się z marszałka i wicemarszałków, wybieranych przez Sejm spośród posłów. Prezydium Sejmu między innymi ustala plan pracy Sejmu po zasięgnięciu opinii konwentu seniorów, ustala tak zwane tygodnie posiedzeń z wyprzedzeniem co najmniej 3-miesięcznym, dokonuje wykładni regulaminu Sejmu, opiniuje sprawy wniesione przez marszałka, organizuje współpracę komisji sejmowych i koordynuje ich działania.

Konwent seniorów składa się w zasadzie z marszałka i wicemarszałków oraz przewodniczących lub wiceprzewodniczących klubów poselskich. Ponadto mogą wchodzić w jego skład inne osoby.

Konwent seniorów stanowi forum umożliwiająca spotkania i organizowanie koniecznego współdziałania organizacji poselskich na terenie Sejmu. Jest organem opiniodawczym. Opiniuje projekty prac Sejmu, projekty porządku dziennego poszczególnych posiedzeń i ich terminy, wnioski dotyczące wyboru organów Sejmu, zadania i przebieg pracy kancelarii Sejmu i inne.

Komisje sejmowe są organami specjalistycznymi Sejmu. Komisje te są powoływane przez Sejm na początku kadencji. W skład komisji wchodzą posłowie.

Komisje dzielą się na stałe i nadzwyczajne. Komisje nadzwyczajne powoływane są dla zbadania określonej sprawy.

Komisje stałe są wewnętrznymi, pomocniczymi organami Sejmu, powoływanymi dla określonego rodzaju spraw w celu och przygotowania i wyrażenia opinii, zanim staną się przedmiotem obrad na posiedzeniu Sejmu, oraz celem współdziałania w wykonywaniu kontroli nad określonymi ogniwami aparatu państwowego.

Liczebność poszczególnych komisji oraz skład osobowy ustala Sejm. Każda komisja wybiera ze swego grona prezydium, które kieruje jej pracami. W skład prezydium komisji chodzą przewodniczący komisji i jego zastępcy.

Do zadań komisji sejmowych należy m.in. rozpatrywanie projektów ustaw, wysłuchiwanie sprawozdań i informacji kierowników resortów, urzędników oraz instytucji lub ich zastępców, przeprowadzenie analizy działalności poszczególnych działów administracji państwowej, rozpatrywanie spraw związanych z wprowadzeniem w życie i wykonywaniem ustaw i uchwał Sejmu.

Sekretarze są wybierani przez Sejm na początku kadencji w liczbie 20. Sekretarze prowadzą listę mówców i protokoły posiedzeń Sejmu, dokonują obliczania wyników głosowania i pełnią inne czynności zlecone przez marszałka.

Trybunał Konstytucyjny
Trybunał Konstytucyjny jest organem państwowym powołanym do ochrony tak zwanej konstytucyjności prawa. W szczególności Trybunał Konstytucyjny orzeka w następujących sprawach:
- zgodności ustaw i umów międzynarodowych z konstytucją,
- zgodności ustaw z umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody Sejmy wyrażonej w ustawie,
- zgodności przepisów wydanych przez centralne organy państwowe z konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,
- zgodności z konstytucją celów lub działalności partii politycznych,
- skargi konstytucyjnej,
- sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,
- innych.

Kontrola konstytucyjności aktu normatywnego lub niektórych zawartych w nim norm odbywa się w dwóch formach: kontroli abstrakcyjnej i kontroli konkretnej. Kontrola abstrakcyjna oznacza podjęcie postępowania w oderwaniu od toczącej się sprawy sądowej lub administracyjnej. Kontrola konkretna powiązana jest z rozstrzyganiem indywidualnej sprawy przez organ orzekający i dochodzi do niej na tle danej sprawy, gdy w trakcie jej rozpatrywania pojawi się wątpliwość, czy stosowane w spawie przepisy są zgodne z aktem normatywnym wyższego rzędu.

Wszczęcie postępowania przez Trybunałem Konstytucyjnym następuje na podstawie wniosku, pytania prawnego lub skargi konstytucyjnej.

Trybunał Konstytucyjny rozpoznaje wniosek, pytanie prawne lub skargę konstytucyjną na rozprawie, o której powiadamia uczestników. Rozprawa jest w zasadzie jawna. Trybunał rozpoznaje wnioski w składzie pięciu sędziów, w składzie trzech sędziów lub w pełnym składzie.

Orzeczenia Trybunału mają postać wyroków lub postanowień.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą.

Trybunał Stanu
Trybunał Stanu został powołany do określenia tzw. odpowiedzialności konstytucyjnej osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe. Jest on organem ściśle związanym z Sejmem, przez niego powoływanym i podejmującym czynności sądowe na jego zlecenie. W zakresie orzekania Trybunału Stanu jest niezawisły i podlega tylko ustawie.

Odpowiedzialność konstytucyjna obejmuje czyny sprzeczne z prawem, ale nie będące przestępstwami. Odpowiedzialność konstytucyjną pociąga za sobą czyn, którym sprawca w zakresie swego urzędowania albo w związku z zajmowanym stanowiskiem w sposób zawiniony naruszył konstytucję lub inną ustawę.

O włączeniu do kręgu osób podlegającym odpowiedzialności konstytucyjnej decyduje zajmowanie stanowiska państwowego.

Wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej może być złożony przez komisję sejmową, grupę posłów liczącą co najmniej 50 osób lub Trybunał Konstytucyjny. Wniosek taki rozpatruje sejmowa komisja odpowiedzialności konstytucyjnej i jej stanowisko stanowi podstawę do podjęcia przez Sejm, stosowanej decyzji. W razie pociągnięcia do odpowiedzialności uchwała komisji, w której zwraca się do Sejmu z takim wnioskiem, stanowi akt oskarżenia. Jednocześnie Sejm powołuje dwóch oskarżycieli.

Trybunał Stanu stwierdzając winę oskarżonego orzeka następujące kary:
- utratę czynnego i biernego prawa wyborczego,
- utratę wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz zdolności do ich uzyskania,
- zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych i organizacjach społecznych.

Kary orzeka się na okres od 2 do 10 lat, a niekiedy na zawsze. Trybunał Stanu może poprzestać na stwierdzeniu winy oskarżonego, odstępując od wymierzenia kary.

Trybunał Stanu zostaje wybrany na pierwszym posiedzeniu Sejmu na okres jego kadencji, z wyjątkiem przewodniczącego, którym jest z urzędu pierwszy prezes Sądu Najwyższego. W skład Trybunału Stanu wchodzi przewodniczący, jego dwóch zastępców i 16 członków. Co najmniej połowa osób wchodzących w skład Trybunału winna mieć kwalifikacje sędziowskie. Postępowanie przed Trybunałem Stanu jest dwuinstancyjne. W pierwszej instancji Trybunał orzeka w składzie przewodniczącego i sześciu członków, w drugiej zaś w pełnym składzie, z wyłączeniem osób orzekających w pierwszej instancji.

Rzecznik Praw Obywatelskich
Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży praw i wolności obywateli, określonych w konstytucji i innych przepisach prawa.

Jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na okres pięciu lat. W swojej działalności dysponuje niezawisłością podobną do niezawisłości sędziowskiej. Nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, aresztowany lub zatrzymany. Ze swojej działalności Rzecznik zdaje sprawę Sejmowi w corocznych sprawozdaniach, które są następnie podawana do wiadomości publicznej. Rzecznik ponosi odpowiedzialność tylko przed Sejmem, przy czym odpowiedzialność ta wyraża się jedynie w możliwości odwołania ze stanowiska w razie sprzeniewierzenia się złożonemu ślubowaniu.

Rzecznik podejmuje działanie, jeżeli uzyska informację wskazującą na naruszenie praw i wolności obywatela. Może podjąć działanie zarówno na wniosek, jak i z własnej inicjatywy. Podejmując sprawę Rzecznik może, zależnie od jej charakteru, wybrać jeden z trybów postępowania:
- samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające,
- zwrócić się o zbadanie sprawy do organów nadzoru, prokuratury, kontroli,
- zwrócić się do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli określonej sprawy.

Po zbadaniu sprawy, Rzecznik – o ile stwierdził naruszenie praw i wolności obywatela – wykorzystuje przyznane mu przez ustawę środki prawne. Może on m.in.:
- skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w którym formułuje opinie i wnioski w sprawie stwierdzonego naruszenia praw obywatela, może też żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko winnym lub zastosowania sankcji służbowych, w razie niezadowalającej odpowiedzi może zwrócić się do jednostki nadrzędnej o podjęcie odpowiednich działań,
zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką naruszającą prawo z żądaniem zastosowania środków przewidzianych w przepisach prawa,
- żądać wszczęcia postępowania cywilnego, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu – na prawach przysługujących prokuratorowi,
- żądać wszczęcia przez prokuraturę lub innego oskarżyciela publicznego śledztwa lub dochodzenia,
- zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, zaskarżyć decyzję do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym – na prawach przysługujących prokuratorowi,
- wystąpić z wnioskiem o ukaranie, a także o uchylenie prawomocnego orzeczenia w postępowaniu w sprawach o wykroczenia,
- wnieść kasację od każdego prawomocnego orzeczenia.

 
 

System organów państwowych

23 lut

Organ państwowy to odpowiednio zorganizowana instytucja, utworzona na podstawie prawa i powołana do wykonywania określonych zadań w imieniu państwa, będąca częścią aparatu państwowego. Z podmiotowego punktu widzenia organ państwowy może być jednoosobowy lub kolegialny.

System organów państwowych powinien być spójny i harmonijnie zbudowany. Powinien być oparty na jednolitej myśli przewodniej, której jego konstrukcja jest podporządkowana.

Podział organów państwowych na:
- organy ustawodawcze,
- organy wykonawcze,
- organy sądownicze (sądowe).

Do organów ustawodawczych należą organy państwowe tworzące prawo o randze ustawy. Należą do nich Sejm i Senat.

Organami wykonawczymi są obok Prezydenta i Rady Ministrów przede wszystkim organy administracyjne, zarządzające, które kierują przypisanymi im dziedzinami działalności państwowej, a także inne, wykonujące powierzone im zadania, np. organy kontroli państwowej. Postawę ich działania stanowią akty prawne wydane przez organy ustawodawcze.

Organy wykonawcze mogą posiadać pewne kompetencje w dziedzinie tworzenia prawa.

Organami sądowniczymi (sądowymi) są niezawisłe sądy, wspomagane przez inne organy wymiaru sprawiedliwości oraz przewidziane w konstytucji trybunały.

Organy państwowe można podzielić na:
- organy centralne,
- organy terenowe.

Organy centralne obejmują swym działaniem całe terytorium kraju, organy terenowe – obszar województwa, gminy, miasta, itd. Do organów centralnych należą: Sejm, Senat, Prezydent, Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów, ministrowie i szereg innych. Część z ich ma rangę tzw. organów naczelnych. Do organów terenowych należą: wojewodowie i inne działające w terenie organy administracji rządowej.

Obok terenowych organów administracji rządowej istnieje samorząd terytorialny, którego rola rośnie, i który przejmuje wiele obowiązków i uprawnień należących dotąd do państwa.

 
 

Zasada trójpodziału władzy

22 lut

Twórcą i głosicielem był w XVIII wieku francuski prawnik i filozof, znany przede wszystkim po zlatynizowanym nazwiskiem Monteskiusza.

W myśl teorii Monteskiusza państwo powstało w wyniku umowy społecznej, zawartej przez ludzi, w celu ochrony ich interesów, bezpieczeństwa i wolności. Aby istniała prawdziwa gwarancja wolności w państwie powinny istnieć trzy autonomiczne ośrodki władzy, niezależne od siebie i wypełniające różne zadania: władza ustawodawcza, władza wykonawcza, władza sądownicza. Władza ustawodawcza należy do parlamentu, władzę wykonawczą sprawuje głowa państwa i rząd, zaś sądowniczą niezawisłe sądy rozstrzygające spory. Władza ustawodawcza powinna mieć możność kontroli wykonywania praw, a sędziowie i urzędnicy powinni być jedynie wykonawcami ustaw, a nie ich interpretatorami.

Władze powinny wzajemnie się równoważyć i wpływać na siebie hamująco. Podział władz i panowanie prawa stanowią niezbędny warunek wolności, bez tego władza jest nieograniczona, a posiadanie takiej władzy zawsze prowadzi do nadużyć.

Zasada trójpodziału władz została bezpośrednio wcielona w życie w konstytucji amerykańskiej z 1787r. oraz w konstytucjach francuskich końca XVIIIw.

 
 

Pojęcie konstytucji

21 lut

Nazwa „konstytucja” pochodzi od łacińskiego słowa constitutio – ustrój. Współcześnie konstytucja to ustawa zasadnicza państwa wyposażona w najwyższą moc państwa.

Konstytucja określa podstawowe zasady ustroju politycznego państwa. Jest najważniejszym aktem prawnym w państwie. Należąc wraz z innymi ustawami do jednej grupy źródeł prawa, konstytucja zajmuje w niej przodującą pozycję.

O pierwszoplanowej roli konstytucji w systemie prawnym państwa decydują dwie zasady:
- konstytucja może być zmieniona tylko w szczególnym trybie, nie stosowanym przy uchwalaniu innych ustaw, który z reguły charakteryzuje się zwiększonym quorum i koniecznością uzyskania kwalifikowanej większości głosów,
- wszystkie akty prawne w państwie muszą być zgodne z konstytucją, w ten sposób determinuje ona charakter całego systemu prawnego.

Konstytucja stanowi prawną podstawę działalności wszystkich organów w państwie. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej została uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe, to znaczy połączone izby Sejmu i Senatu, w dniu 2 kwietnia 1997r., a następnie przyjęta w ogólnokrajowym referendum.

 
 

Prawo europejskie

20 lut

Uwagi ogólne
Prawem europejskim sensu largo (szerokim znaczeniu) nazywa się zazwyczaj system prawny wszystkich europejskich organizacji międzynarodowych. Przyjmuje się też, że prawem europejskim sensu largo są prawotwórcze uchwały takich organizacji międzynarodowych, jak Rada Europy, Unia Europejska, NATO, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.

Prawo europejskie sensu stricto (ścisłym znaczeniu) to prawo Unii Europejskiej. W znaczeniu jeszcze węższym rozumie się przez nie prawo Wspólnot Europejskich (prawo wspólnotowe}.

Prawo europejskie dzieli się na prawo pierwotne i wtórne.

Prawo pierwotne to umowne prawo międzynarodowe dotyczące Wspólnot Europejskich, w tym przede wszystkim traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich. Istnieje zarówno pisane, jak i niepisane prawo pierwotne. Prawem pisanym są przede wszystkim traktaty założycielskie wraz z protokołami i aneksami. Prawo niepisane tworzą tak zwane ogólne zasady prawne oraz prawo zwyczajowe.

Prawo wtórne to prawo tworzone przez organy Wspólnoty. Między prawem pierwotnym i pochodnym zachodzi stosunek nadrzędności i podporządkowania. Każdy akt wydany przez organ Wspólnoty musi mieć podstawę w postaci upoważnienia zawartego w prawie pierwotnym.

W razie kolizji przepisów prawa europejskiego i prawa wewnętrznego, pierwszeństwo ma prawo europejskie.

Organy Wspólnot Europejskich
Głównymi organami Wspólnot Europejskich są:
- Parlament Europejski,
- Rada Unii Europejskiej,
- Komisja Europejska,
- Trybunał Sprawiedliwości,
- Trybunał Obrachunkowy.

Organami pomocniczymi są:
- Komitet Regionów,
- Komitet Ekonomiczno-Społeczny.

Parlament Europejski składa się z deputowanych, których liczba ulegała zmianom i po rozszerzeniu Unii z 1.05.2004r. wynosiła 731. Tak zwany Traktat konstytucyjny z 29.10.2004r. Przewiduje, że w przyszłości liczba ta nie będzie mogła przekroczyć 750. Plenarne posiedzenia odbywają się w Strasburgu. Deputowani nie reprezentują swoich społeczeństw lecz wszystkie społeczeństwa Wspólnoty. Parlament jest wyłaniany na pięcioletnią kadencję w wyborach powszechnych i bezpośrednich, przeprowadzanych w poszczególnych krajach członkowskich. Parlament Europejski nie ma w zasadzie mocy stanowiącej, a jedynie kompetencje opiniodawcze i kontrolne. Niektóre rodzaje aktów, mogące mieć poważne skutki, wymagają zgody Parlamentu Europejskiego.

Rada Unii Europejskiej jest podstawowym, decyzyjnym organem Unii. Jej głównym zadaniem jest koordynowanie polityki gospodarczej państw członkowskich, a także podejmowanie decyzji w takim zakresie, w jakim jest do tego upoważniona traktatami. Rada składa się z przedstawicieli rządów państw członkowskich w randze ministrów, desygnowanych przez pastwa, po jednym z każdego państwa. Skład osobowy Rady jest zmienny, bo rządy delegują na posiedzenie ministrów według przedmiotu obrad.

Przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej sprawują kolejno państwa członkowskie w cyklach 6-miesięcznych. Przewodniczącym Rady jest każdorazowo minister spraw zagranicznych państwa sprawującego przewodnictwo.

Rada jest podstawowym organem stanowiącym prawo europejskie. Wydawanie aktów prawnych zawierających normy powszechnie obowiązujące w danej dziedzinie wymaga posiadania przez Radę upoważnienia zawartego w traktatach.

Zależnie od rodzaju decyzji są one podejmowane:
- jednogłośnie – w sprawach o znaczeniu fundamentalnym,
- kwalifikowaną większością głosów – system ważenia głosów, w licznych sprawach,
- zwykłą większością głosów – pozostałe przypadki.

System ważenia głosów polega na tym, że każde państwo członkowskie dysponuje liczbą głosów zależną od jego wielkości i znaczenia, zwłaszcza potencjału demograficznego. Uzyskanie kwalifikowanej większości wymaga obecnie, by za wnioskiem głosowało 55% lub więcej państw członkowskich, reprezentujących co najmniej 65% ludności Unii. Aby zablokować decyzję muszą sprzeciwić się co najmniej cztery państwa.

Komisja Europejska jest obrazowo nazywana rządem Wspólnot Europejskich lub rządem Unii Europejskiej. Składa się z komisarzy, pochodzących ze wszystkich państw członkowskich. Skład Komisji wyłaniany jest w specjalnym postępowaniu rządów państw członkowskich, które najpierw uzgadniają osobę przewodniczącą, później – po uzyskaniu jego opinii – pozostałych członków. Uzgodniony skład Komisji jest przedstawiany Parlamentowi Europejskiemu do zatwierdzania. Komisarze są powoływani na pięć lat. Siedzibą Komisji Europejskiej jest Bruksela.

Uchwały Komisji zapadają bezwzględną większością głosów.

Funkcje Komisji Europejskiej grupują się w trzech dziedzinach:
- ma inicjatywę prawodawczą, kierowaną do Rady Unii Europejskiej,
- wydaje akty wykonawcza, uzupełniające akty wydane przez Radę,
- reprezentuje Wspólnoty wobec państw członkowskich i innych państw.

Trybunał Sprawiedliwości ma za zadanie zagwarantowanie przestrzegania prawa europejskiego – traktatów i wydanych na ich podstawie aktów – przez jego wykładnię i zapewnienie jednolitego stosowania. W skład Trybunału wchodzą sędziowie z państw członkowskich mianowani na sześć lat, a ponadto ośmiu tzw. rzeczników generalnych.

Trybunał orzeka w pełnym składzie, w składzie Wielkiej Izby (13 sędziów), albo w izbach trzy- lub pięcioosobowych. Sędziów wspiera ośmiu wspomnianych rzeczników generalnych. Pierwszy rzecznik generalny jest powoływany przez Trybunał spośród rzeczników, zawsze na okres roku. Jego zadaniem jest rozdział spraw, a także przygotowanie składowi orzekającemu wniosku końcowego, zawierającego propozycję sposobu zakończenia sprawy.

Trybunał Obrachunkowy jest organem powoływanym do sprawowania kontroli finansów Wspólnot Europejskich. Składa się z 25 członków mianowanych rotacyjnie przez Radę Unii Europejskiej na okresy sześcioletnie. Członkowie Trybunału w sprawowaniu swoich funkcji cieszą się pełną niezależnością i dysponują immunitetem. Siedzibą Trybunału jest Luksemburg.

Trybunał w zasadzie kontroluje tylko legalność decyzji finansowych, to znaczy ich zgodność z prawem, rzadziej ich celność i merytoryczną trafność. Trybunał wspiera Parlament Europejski w sprawowaniu funkcji kontrolnej. Sporządzane corocznie sprawozdanie stanowi dla Parlamentu podstawę do udzielenia Komisji Europejskiej absolutorium z wykonania budżetu.

Źródła prawa europejskiego
Rozporządzenie
jest aktem prawnym zawierającym normy prawne, a więc reguły generalne i abstrakcyjne, które nie odnoszą się do konkretnego przypadku. Rozporządzenia w prawie europejskim można porównać do ustaw sejmowych. Rozporządzenia może wydawać Rada, także z udziałem Parlamentu lub komisji, w ramach przyznanych jej wyraźnie przez traktaty kompetencji. Rozporządzenia mają bezpośrednią moc obowiązującą w państwach członkowskich. Rozporządzenia są publikowane w dzienniku urzędowym Wspólnot Europejskich.

Dyrektywy skierowane są wyłącznie do państw członkowskich, które zobowiązane są do wydania przepisów wewnętrznych, odpowiadających treści dyrektywy. Mamy do czynienia z dwustopniowym procesem stanowienia prawa. Dyrektywa wiąże państwo tylko co do celu, jaki należy osiągnąć, pozostawiając mu swobodę wyboru drogi. Państwo realizuje cel wskazany w dyrektywie wydając albo zmieniając bądź uchylając przepisy.

Dyrektywy wydawane są przez Radę Unii Europejskiej, niekiedy wspólnie z Parlamentem. Dyrektywy skierowane do wszystkich państw członkowskich i niektóre inne są ogłaszane w dzienniku urzędowym Wspólnot.

Decyzja dotyczy indywidualnego przypadku. Może być skierowana zarówno do osoby fizycznej lub prawnej, jak i do państwa członkowskiego. W tym pierwszym przypadku jest aktem podobnym do decyzji administracyjnej w prawie wewnętrznym. Decyzja skierowana do państwa ma zazwyczaj również cechy dyrektywy. Osoby fizyczne i prawne mogą zaskarżyć decyzje do Trybunału Sprawiedliwości. Decyzje wydawane przez Radę lub Komisję Europejską mogą nakładać na adresata zobowiązania pieniężne, podlegające wykonaniu w drodze sądowego postępowania egzekucyjnego. Nie dotyczy to decyzji skierowanych do państw.

Zalecenie i opinia charakteryzują się tym, że nie mają mocy wiążącej. Nie są jednak pozbawione prawnego znaczenia. Zalecenia i opinie wydawane są gdy zachodzi taka potrzeba, szczególnie przez Komisję Europejską.

Do innych aktów prawnych niż wymienione można zaliczyć rezolucje, uchwały, memoranda, projekty, komunikaty, decyzje budżetowe i inne. Nazywane są nieoznaczonymi aktami prawnymi lub decyzjami sui generis.

 

Systematyka prawa

19 lut

Pojęcie systematyki prawa
Prawo nie stanowi bezwładnego nagromadzenia norm prawnych, lecz jest zbiorem ułożonym według z góry przyjętych kryteriów, ma charakter systemu.

Systemem prawa nazywamy całokształt obowiązujących w państwie przepisów, z uwzględnieniem ich podziału na gałęzie, oraz zespół zasadniczych idei przewodnich, na których opiera się ustrój państwa, a także podstawowe idee prawne.

Prawo dzieli się na szereg działów zwanych gałęziami. Podstawę podziału prawa na gałęzie stanowi rodzaj regulowanych stosunków społecznych. O przynależności przepisu do takiej lub innej gałęzi prawa decyduje charakter stosunku społecznego, którego przepis dotyczy. Stosunki społeczne będące przedmiotem regulacji prawnej można podzielić a pewne grupy.

W ramach poszczególnych gałęzi prawa wyróżnia się instytucje prawne, czyli węższe zespoły norm odnoszących się do pewnego zagadnienia.

Gałęzie prawa mają z reguły swoją własną systematykę, która jest tym bogatsza, im zasobniejsza w przepisy i konstrukcje prawne jest dana gałąź.

Prawo publiczne a prawo prywatne
Ulpian – prawem publicznym jest to prawo, które ma na uwadze interes pastwa, zaś prawem prywatnym to prawo, które ma na uwadze interes jednostki.

XIX – XX wiek – normy prawe regulujące stosunki między państwem i obywatelami oraz między organami państwowymi tworzą prawo publiczne, natomiast normy dotyczące stosunków między obywatelami składają się na prawo prywatne.

Inne kryterium każe do prawa publicznego zaliczyć wszystkie przepisy odnoszące się do takich stosunków, w których jedna strona ma jakieś uprawnienia władcze wobec drugiej. Prawo prywatne odnosi się do stosunków równorzędnych podmiotów.

Do prawa publicznego należą tylko te normy, których naruszenie powoduje automatyczną interwencję państwa. Natomiast w skład prawa prywatnego wchodzą te normy, których naruszenie powoduje ściganie ze strony państwa dopiero na wniosek zainteresowanego obywatela.

Prawo materialne a prawo formalne
Do prawa materialnego należą te normy, które ustanawiają merytoryczne obowiązki i prawa, regulują zachowanie się ludzi i różnych instytucji w społeczeństwie. Normy prawa materialnego mają charakter pierwotny. Stanowią one istotę systemu prawa.

Prawo formalne tworzą te wszystkie normy, które odnoszą się do organizacji aparatu, dbającego o przestrzeganie prawa materialnego oraz do trybu dochodzenia praw i egzekwowania obowiązków wyznaczonych przez prawo materialne. Niektóre części prawa formalnego nazywane są prawem procesowym. Normy prawa formalnego mają charakter wtórny. Spełniają one rolę służebną wobec norm prawa materialnego.

Prawo międzynarodowe a prawo wewnętrzne
Prawem międzynarodowym nazywamy zespół norm regulujących stosunki wzajemne między państwami, a ponadto organizacjami międzynarodowymi i niektórymi innymi podmiotami.

Normy prawa międzynarodowego wypływają z dwóch źródeł, którymi są umowy międzynarodowe i zwyczaje międzynarodowe. Wśród umów odróżnia się umowy dwustronne i umowy wielostronne. Szczególną rolę odgrywają te umowy międzynarodowe, które zostały podpisane przez wiele państw.

Cechy prawa międzynarodowego różniące go od prawa wewnętrznego:
- na straży jego norm nie stoi przymus bezpośredni,
- sankcje mają różnorodny charakter, są stosowane zespołowo i indywidualnie, zorganizowane i niezorganizowane,
środki przymusu mają zupełnie wyjątkowy charakter i mogą być stosowane przeciwko państwu używającemu siły lub posługującemu się groźbą jej użycia, popełniającemu przestępstwa lub zbrodnie międzynarodowe.

Umowa międzynarodowa ratyfikowana przez Polskę i ogłoszona w Dzienniku Ustaw, stanowi część polskiego systemu prawa i jej bezpośrednio stosowana, tak samo jak ustawy i inne akty normatywne. W razie kolizji, umowy międzynarodowe ratyfikowane za uprzednią zgodą Sejmu wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed polskimi ustawami. W innych przypadkach kolizje między umowami międzynarodowymi a prawem krajowym są rozstrzygane tak samo, jak kolizje między przepisami krajowymi.

Podział prawa na gałęzie
Prawo konstytucyjne
to zespół norm regulujących podstawowe urządzenia ustroju państwa.

W prawie konstytucyjnym unormowane są w szczególności główne zasady ustrojowe, struktura i kompetencje aparatu państwowego oraz najważniejszych organów państwowych, podstawowe prawa, wolności i obowiązki obywateli oraz zasady wyboru do organów przedstawicielskich.

Prawo konstytucyjne jest podstawową gałęzią prawa i obejmuje swoim działaniem całokształt stosunków w państwie, ale z natury rzeczy robi to w sposób bardzo ogólny.

Jednym z ważnym zadań prawa konstytucyjnego jest wytyczanie głównych kierunków rozwoju pozostałym gałęziom prawa.

Prawo administracyjne to zespół norm regulujących strukturę organów administracyjnych oraz stosunki prawne powstające w toku władczej działalności tych organów.

Prawo administracyjne odnosi się do działalności organów administracji państwowej, od rządu do organów terenowych, oraz organów samorządu terytorialnego. Na prawo administracyjne składają się przepisy ogóle i szczegółowe. Cechą tej gałęzi jest nierównorzędność stron w stosunkach regulowanych przez prawo administracyjne. Jedną z nich jest zawsze organ administracyjny wyposażony w imperium, czyli uprawnienia władcze wobec drugiej strony.

Prawo administracyjne nie jest skodyfikowane. Jego źródłami są liczne ustawy i inne akty normatywne.

Prawo finansowe to zespół norm regulujących gromadzenie środków pieniężnych przez państwo oraz ich rozdział i wydatkowanie, a także określających strukturę oraz tryb działania organów i instytucji finansowych.

Wszystkie cechy prawa administracyjnego odnoszą się w równej mierze do prawa finansowego. Prawu finansowemu podlega tylko ta strefa działalności organów i instytucji finansowych, w której dysponują one uprawnieniami władczymi. Prawo finansowe graniczy z prawem cywilnym.

Prawo cywilne to zespół norm regulujących stosunki majątkowe i niektóre stosunki osobiste pomiędzy równorzędnymi – w danej sprawie – podmiotami prawa.

Prawo cywilne ma charakter majątkowy, ogromna większość regulowanych przez nie stosunków to stosunki majątkowe. Prawo cywilne reguluje stosunki prawne między wszelkimi podmiotami prawa.

Prawo rodzinne to zespół norm regulujących osobiste i majątkowe stosunki między małżonkami, krewnymi oraz stosunki wynikające z przysposobienia, opieki i kurateli.

Stosunki między członkami rodziny normowane przez prawo rodzinne odznaczają się ścisłym powiązaniem elementów osobistych i majątkowych, związanych w nierozdzielną całość.

Głównym źródłem prawa rodzinnego jest kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964r.

Prawo pracy to zespół norm regulujących stosunki między pracodawcą i pracownikiem na tle świadczonej pracy.

Podstawowym źródłem prawa pracy jest kodeks pracy z 1974r.

Prawo karne to zespół norm mówiących jakie czyny są przestępstwami, ustalających kary za te przestępstwa oraz określających ogólne zasady odpowiedzialności karnej.

Ze względu na to, że stosowane środki represyjne wkraczają bardzo głęboko w sferę interesów jednostki, źródła prawa karnego mają zawsze postać ustaw.

Do tej gałęzi prawa zaliczane jest także prawo o wykroczeniach, zajmujące się czynami karalnymi o mniejszej szkodliwości, zwanymi wykroczeniami.

Podstawowym źródłem prawa karnego jest kodeks karny z 19 kwietnia 1997r.

Prawo procesowe nie jest jednolitym zespołem norm. Wyodrębnia się w nim:
- prawo cywilne procesowe,
- prawo karne procesowe.

Wspólną cechą prawa procesowego jest jedynie to, że jego przepisy nie ustanawiają praw i obowiązków, lecz regulują sposób postępowania organów wymiaru sprawiedliwości oraz osób występujących przed tymi organami.

Prawo cywilne procesowe normuje postępowanie sądów w sprawach cywilnych oraz postępowanie osób występujących przed sądami.

Podstawowym źródłem prawa cywilnego procesowego jest kodeks postępowania cywilnego (k.p.c.) z 1964r.

Normy prawa karnego procesowego odnoszą się do prokuratury i sądów oraz do osób występujących przed tymi organami.

Podstawowym źródłem prawa karnego procesowego jest kodeks postępowania karnego (k.p.k.) z 1997r.