RSS
 

Krzywa krótkookresowej podaży przedsiębiorstwa prywatnego działającego w warunkach konkurencji doskonałej

30 lip

Krzywa ilustrująca wielkość produkcji, którą przedsiębiorstwo chce wytwarzać po danych cenach rynkowych, jest krzywą podaży przedsiębiorstwa. Tą krzywą krótkookresowej podaży jest krzywa krótkookresowych kosztów marginalnych (SMC), powyżej punktu, w którym krzywa SMC przechodzi przez najniższy punkt krzywej krótkookresowych przeciętnych kosztów zmiennych (SAVC).

Koszty stanowiące podstawę decyzji producenta dóbr są kosztami ekonomicznymi, czyli koszty SATC są to krótkookresowe koszty ekonomiczne przypadające na jednostkę wytworzonego i sprzedawanego przez producenta wyrobu.

Punkt przecięcia krzywej krótkookresowych kosztów marginalnych (SMC) z krzywą krótkookresowych przeciętnych kosztów zmiennych (SAVC) nazywany jest punktem likwidacji przedsiębiorstwa, a cena sprzedaży wyrobów równa kosztom SAVC jest nazywana ceną zamknięcia.

Cena wyższa od krótkookresowych przeciętnych kosztów ekonomicznych, zapewnia przedsiębiorstwu w krótkim okresie zysk ekonomiczny. Natomiast przy cenie równej kosztom SATC, przedsiębiorstwo pokryje koszty księgowe wytworzenia wyrobów i osiągnie zysk normalny.

Te same ogólne zasady podejmowania decyzji przez producenta dóbr obowiązują przy wyborze krzywej długookresowej podaży przedsiębiorstwa działającego w warunkach konkurencji doskonałej.

 

Cechy charakterystyczne modelu konkurencji doskonałej

29 lip

Liczba sprzedawców i nabywców zawierających między sobą transakcje jest tak duża a siła ekonomiczna każdego z nich, w porównaniu z rozmiarami danego rynku, jest tak znikoma, że żaden z nich nie ma wpływu na cenę.

Każdy producent funkcjonujący w tej samej gałęzi wytwarza i dostarcza na rynek identycznych wyrobów.

Istnieje swoboda wejścia i wyjścia z rynku, co oznacza, że:
- nie ma żadnych ograniczeń, aby produkcję danego towaru podejmowani dowolni przedsiębiorcy i sprzedawali go na danym rynku,
- istniejące przedsiębiorstwa nie ulegają pokusie zmowy.

Rola rządu jest bierna.

Istnieje doskonała podzielność produktu, który może być dostarczany na rynek i kupowany w dowolnie małych ilościach.

Doskonała podzielność i doskonałą mobilność czynników produkcji.

Rynek jest doskonale przejrzysty.

Ponieważ każdy producent dąży do maksymalizacji zysku i jest cenobiorcą, w warunkach konkurencji doskonałej, ceteris paribus, producentowi pozostaje wybór ilości wytwarzanego produktu oraz wytworzenie go po możliwie najniższym koszcie.

Taki model rynku w rzeczywistości gospodarczej nie występuje i wobec tego uznaje się go za model teoretyczny.

 

Ogólne zasady podejmowania decyzji przez przedsiębiorstwo prywatne w długim okresie

27 lip

Długi okres to czas niezbędny na dostosowanie wszystkich czynników produkcji do nowych warunków. W długim okresie czasu wszystkie czynniki produkcji zmieniają się. W długim okresie czasu może następować wzrost skali produkcji.

Stałe korzyści skali występują wtedy, gdy następuje wzrost – w tym samym stopniu – wszystkich czynników produkcji oraz produktu całkowitego.

Rosnące korzyści skali – każde kolejne zwiększenia skali produkcji powodują obniżenie krzywej kosztu przeciętnego.

Rosnące korzyści skali uzasadniane są:
- możliwościami wydajniejszej pracy ludzi i maszyn,
- wzrostu specjalizacji w miarę wzrostu wielkości przedsiębiorstwa,
- możliwościami lepszej organizacji pracy,
- przezwyciężaniem niepodzielności czynników produkcji.

Malejące korzyści skali występują wówczas, gdy każdemu kolejnemu zwiększeniu skali produkcji towarzyszy wzrost kosztu przeciętnego.

Minimalna efektywna skala produkcji (MES) to poziom produkcji, przy którym przedsiębiorstwo przestaje osiągać korzyści skali oraz krzywa kosztów przeciętnych przestaje opadać i staje się pozioma.

Podejmowanie decyzji:
Etap I. Określenie optymalnej wielkości produkcji (Q) – punkt przecięcia krzywej LMR z LMC.

Etap II. Ustalenie, czy i jaki zysk osiąga przedsiębiorstwo, wytwarzając w długim okresie ustaloną, w etapie I decyzji, wielkość produkcji? Porównanie ceny sprzedaży wyrobów z długookresowymi przeciętnymi kosztami ekonomicznymi.
- gdy cena sprzedaży wyrobów (P) jest większa od długookresowych przeciętnych kosztów ekonomicznych (LAC, LATC) to przedsiębiorstwo osiąga zysk ekonomiczny,
- jeżeli cena sprzedaży wyrobów jest równa długookresowym przeciętnym kosztom ekonomicznym to przedsiębiorstwo może funkcjonować, gdyż cena pokrywa koszty księgowe i zapewnia mu zysk normalny. Przedsiębiorstwo osiąga wtedy próg rentowności (BEP),
- jeżeli cena sprzedaży wyrobów (P) jest niższa od długookresowych przeciętnych kosztów ekonomicznych to przedsiębiorstwo powinno zakończyć działalność, ponieważ nie spełnia progu rentowności.

W długim okresie rozmiary produkcji przedsiębiorstwa odpowiadają punktowi, w którym długookresowe koszty marginalne (LMC) są równe utargowi marginalnemu (LMR), pod warunkiem, że cena nie jest niższa od długookresowych przeciętnych kosztów ekonomicznych przedsiębiorstwa prywatnego, przy tych rozmiarach produkcji.

 

Ogólne zasady podejmowania decyzji przez przedsiębiorstwo prywatne w krótkim okresie

26 lip

Krótki okres to taki, w którym przedsiębiorstwo nie zmienia potencjału produkcyjnego, techniki i technologii wytwarzania wyrobów.

Podejmowanie decyzji w krótkim okresie czasu:
Etap I. Przedsiębiorstwo ustala optymalną wielkość produkcji. Wyznacza ją punkt zrównania krótkookresowych kosztów krańcowych (SMC) z utargiem krańcowym (SMR). Jest to tzw. punkt Cournota. Przy tej wielkości przedsiębiorstwo osiąga maksymalny zysk lub minimalną stratę.

Etap II. Przedsiębiorstwo musi podjąć decyzję, czy w krótkim okresie opłaca się mu w ogóle prowadzić działalność produkcyjną, czy też nie? Porównanie ceny sprzedaży wytworzonych wyrobów z przeciętnymi kosztami ekonomicznymi.
- jeżeli cena (P) jest większa od krótkookresowych przeciętnych całkowitych kosztów ekonomicznych (SATC) to przedsiębiorstwo osiąga w krótkim okresie zysk ekonomiczny,
- jeżeli cena (P) jest równa krótkookresowym przeciętnym całkowitym kosztom ekonomicznym (SATC) to przedsiębiorstwo może funkcjonować, gdyż ta cena pozwala mu pokryć koszty księgowe wytworzenia wyrobów i zapewnia mu zysk normalny,
- jeżeli cena (P) pokrywa tylko przeciętne koszty zmienne (SAVC) to przedsiębiorstwo nie musi podejmować od razu decyzji o likwidacji, lecz program naprawczy, gdyż koszty stałe ponosi niezależnie od wielkości produkcji.

Czynniki zewnętrzne mające wpływ na poziom kosztów całkowitych przedsiębiorstwa wytwarzającego produkty rynkowe:
- ceny czynników produkcji,
- rozliczenia przedsiębiorstw z budżetem państwa,
- działalność innych podmiotów gospodarczych,
- sytuacje na rynkach kapitałowych.

 

Założenia ogólne funkcjonowania przesiębiorstwa

25 lip

Przedsiębiorstwo dążące do maksymalizacji zysku powinno zwiększać produkcję, tak długo jak długo przychody krańcowe są większe od kosztów krańcowych.

Optymalną wielkość produkcji przedsiębiorstwo osiąga w punkcie zrównania kosztu krańcowego z utargiem krańcowym.

Przedsiębiorstwo wytwarzając określoną wielkość produkcji ponosi koszty księgowe (BC). Koszt księgowy przedsiębiorstwa prywatnego składa się z:
- kosztu stałego,
- kosztu zmiennego.

Koszt stały (FC) jest to koszt niezależny od wielkości produkcji.

Koszt zmienny (VC) zmienia się wraz ze zmianą wielkości produkcji.

Krzywa kosztu całkowitego ma taki sam przebieg, jak krzywa kosztu zmiennego. Jest ona jedynie położona nad krzywą kosztu zmiennego.

Koszty przeciętne to koszty przypadające na jednostkę wyrobu.

Koszty przeciętne ekonomiczne przedsiębiorstwa prywatnego, czyli na jednostkę wyrobu (ATC lub AC), są kategorią rachunku ekonomicznego i zawierają w swoim składzie oprócz kosztów księgowych na jednostkę wyrobu zysk normalny przypadający na jednostkę wyrobu.

Przeciętny koszt całkowity (ATC, AC) jest to koszt całkowity ekonomiczny przedsiębiorstwa prywatnego przypadający na jednostkę produktu.

 

Charakterystyka kategorii ekonomicznych wykorzystywanych przez producentów dóbr w podejmowaniu decyzji

24 lip

Przychody ze sprzedaży wyrobów, nazywane też utargiem całkowitym (TR) są to wpływy pieniężne uzyskane w danym okresie z tytułu sprzedaży wytworzonych przez producentów dóbr i usług, a także ze sprzedaży elementów majątku przedsiębiorstwa.

Koszty przedsiębiorstwa to wydatki pieniężne, poniesione przez przedsiębiorstwo w wdanym okresie w celu uzyskania przychodów ze sprzedaży. Koszty te nazywa się księgowymi kosztami prywatnymi (BC).

Wydatek wyraża wartość zakupionych czynników produkcji do wytworzenia określonych wyrobów.

Nakład pokazuje wartość zaangażowanych czynników produkcji w procesie wytwarzania wyrobów.

Koszt księgowy (BC) wyraża wartość czynników produkcji zużytych, w wielkości niezbędnej, do wytworzenia określonych wyrobów rynkowych.

Wszelkie zużycie zbędne i nadmierne czynników produkcji stanowi straty. Ekonomiczne koszty przedsiębiorstwa prywatnego są nazywane w teorii podejmowania decyzji kosztami całkowitymi i oznaczane jako ekonomiczny koszt całkowity (TC). Stanowią one sumę kosztów księgowych, kosztów alternatywnych kapitału (Ca) i kosztów pracy właściciela kapitału (CL).

Zysk normalny to koszt alternatywny kapitału i koszt pracy właściciela kapitału.

Koszt alternatywny kapitału to koszty utraconych możliwości, przez które rozumie się zyski osiągane w innych możliwych inwestycjach.

Koszt pracy właściciela kapitału w dużych firmach to dodatkowy – ustalony metodą szacunkową w zależności od ryzyka utraty kapitału – narzut zysku.

Społeczny koszt zawiera w swoim składzie, oprócz kosztów bezpośredniego producenta, dodatkowo koszt zewnętrzny.

Zysk to różnica między przychodami a kosztami działalności. Rodzaje zysków:
- normalny,
- księgowy,
- ekonomiczny.

Zysk normalny (NP) stanowi sumę kosztu alternatywnego kapitału i kosztu pracy właściciela kapitału. Można też go obliczyć odejmując do kosztu ekonomicznego koszt księgowy przedsiębiorstwa prywatnego.

Zysk księgowy (BP) stanowi różnicę między przychodem uzyskanym ze sprzedaży wyrobów (TR) a kosztem księgowym (BC). Przeciwieństwem zysku jest strata bilansowa.

Zysk ekonomiczny (ETP lub TP) (zysk nadzwyczajny, zysk monopolowy) stanowi różnicę między całkowitym przychodem ze sprzedaży określonej ilości danego dobra a całkowitym ekonomicznym kosztem przedsiębiorstwa prywatnego.

Zysk nadzwyczajny występuje wtedy, gdy utarg całkowity przewyższa całkowite ekonomiczne koszty przedsiębiorstwa prywatnego, a w rozliczeniu na jednostkę wyrobu występuje wtedy, gdy cena sprzedaży (P) jest wyższa od kosztu ekonomicznego przypadającego na jednostkę wyrobu.

Celem działalności przedsiębiorstwa jest maksymalizacja zysku netto. Maksymalizacja zysku następuje na skutek: zwiększenia produkcji i sprzedaży oraz obniżki kosztów własnych.

Utarg krańcowy (MR) jest to przyrost utargu całkowitego przedsiębiorstwa w wyniku przyrostu sprzedaży o jednostkę.

Koszt krańcowy, marginalny (MC) jest to wzrost kosztów całkowitych wywołany wzrostem produkcji i sprzedaży o jednostkę.

 

Teoria wyboru producenta. Założenia ogólne analizy

23 lip

Zakres teorii funkcjonowania przedsiębiorstwa:
- analiza czynników i kosztów produkcji w krótkim i długim okresie,
- analiza kryteriów maksymalizacji zysków w warunkach konkurencji doskonałej, niedoskonałej i monopolistycznej.

Maksymalizację zysków osiąga się, stosując najtrafniejszą kombinację czynników wytwórczych oraz w pełni dostosowując podaż do efektywnego popytu rynkowego.

Przedsiębiorstwo prywatne możne działać w różnych formach własności, czyli jako:
- przedsiębiorstwo o własności jednoosobowej, na ogół małe, którego właścicielem jest jedna osoba,
- spółka cywilna, będąca własnością kilku osób,
- spółka kapitałowa, występująca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub w formie spółki akcyjnej, działającej również według zasady ograniczonej odpowiedzialności, co oznacza ograniczenie odpowiedzialności właścicieli za zobowiązania firmy do wysokości zainwestowanych środków.

W zależności od rodzaju przedsiębiorstwa, decyzje dotyczące zachowań na rynku mogą być jednoosobowe lub kolegialne.

W neoklasycznej analizie zachowań przedsiębiorstw na rynku przyjmuje się, że decyzje podejmowane są jednoosobowo. Używa się też określenia producent, mając na myśli nie pracowników wytwarzających dane dobra, lecz właściciela-przedsiębiorcę.

Podstawowym zadaniem przedsiębiorcy jest zapewnieni firmie możliwości trwania i rozwoju w sytuacji trwałego zagrożenia przez konkurentów.

 

Alternatywne koncepcje wyborów konsumenta

22 lip

Najczęściej są wykorzystywane dwie następujące alternatywne koncepcje wyborów konsumenta:
- koncepcja ujawniania preferencji P. Samuelsona,
- koncepcja wyborów satysfakcjonujących H. Simona.

P. Samuelson - konsument robiąc zakupy nie jest świadomy swoich preferencji, a ujawnia je wtedy, gdy bierze pod uwagę swoje ograniczenie budżetowe. Są to tzw. preferencje ujawnione. Obserwując wybory konsumentów można ustalić dwa pola: pole gorszych koszyków (których konsument nie wybierze przy swoim ograniczeniu budżetowym) i pole lepszych koszyków (nieosiągalnych dla konsumenta). Granicą między tymi polami jest krzywa obojętności.

H. Simon – koncepcja homo satisfaciendus, człowiek postępuje według zasady zadowalającego minimum. Decyzje konsumenta nie są jednorazowym aktem, lecz procesem kolejnych faz, w trakcie których ustala się cel możliwy do osiągnięcia i zadowalający zarazem. Do ostatecznego wybory dochodzi po uwzględnieniu możliwości i aspiracji. Stan równowagi zostaje osiągnięty wówczas, gdy wszystkie zamierzenia i przewidywania podmiotów gospodarczych są spełnione w ten sposób, że żaden z nich nie ma skłonności do zrewidowania ich.

 

Efekt substytucyjny i efekt dochodowy zmian cen

21 lip

Efekt dochodowy jest to zmiana nabywanej ilości dobra X w wyniku zmiany dochodu realnego. Natomiast zmiana nabywanej ilości dobra X w wyniku substytucji dobrem Y nosi nazwę efektu substytucyjnego. Do analizy tych efektów stosuje się krzywe obojętności i linie budżetowe.

Ilustracją efektu substytucyjnego jest przesunięcie punktu równowagi konsumenta wzdłuż tej samej krzywej obojętności.
Charakter substytucji ma wpływ na elastyczność cenową popytu.

W odniesieniu do dóbr Giffena krzywa popytu jest rosnąca, co można uzasadnić odmiennym wpływem efektu dochodowego i substytucyjnego. Paradoks Giffena dotyczy więc dóbr absolutnie podrzędnych, których nabycie rośnie w miarę wzrostu dochodu tak silnie, że dodatni efekt dochodowy przewyższa ujemny efekt substytucyjny.

 

Ograniczenia budżetowe konsumenta. Równowaga konsumenta

20 lip

Linia budżetowa stanowi zbiór punktów reprezentujących wszystkie kombinacje dwóch dóbr, które konsument może nabyć przy danym dochodzie i cenach tych dóbr.

Każdy konsument pragnie znaleźć się jak najdalej od początku układu współrzędnych, gdyż wyżej położona krzywa obrazuje wyższy poziom spożycia dóbr. Optimum (Opt) znajduje się w punkcie styczności linii ograniczenia budżetowego z krzywą obojętności.

Punkt styczności krzywej obojętności z linią budżetu konsumenta wyznacza punkt równowagi. W tym punkcie konsument przy danych dochodach maksymalizuje swoją użyteczność całkowitą.

Równowaga konsumenta oznacza, że konsument wybrał tak koszyk zakupów, który daje mu maksimum użyteczności przy danym ograniczeniu dochodów i danych cenach.

Jeżeli połączymy kolejne punkty równowagi to powstaje tzw. krzywa cena – konsumpcja, ilustrująca, jak zmienia się ceteris paribus koszyk zakupów konsumenta pod wpływem zmiany ceny jednego z dwóch dóbr.

Paradoks Giffena - wzrost popytu na dobra, których ceny rosną.

W zależności od reakcji popytu na dane dobro pod wpływem zmiany dochodu, dobra dzielone są na:
- normalne,
- podrzędne.

Właściwości tych dóbr charakteryzują:
- krzywa dochód – konsumpcja – powstaje w wyniku połączenia punktów równowagi konsumenta, zmieniających się w zależności od zmiany dochodu.
- krzywa Engla-Schwabego – w miarę wzrostu dochodu absolutne wydatki na żywność rosną, ale ich udział w dochodzie maleje.
- dochodowa elastyczność popytu – jeżeli poziom dochodów społeczeństwa podnosi się, to maleje udział wydatków na dobra podstawowe, a rośnie udział wydatków na dobra wyższego rzędu. Jeżeli społeczeństwo ubożeje, to udział wydatków na dobra podstawowe rośnie kosztem wydatków na dobra wyższego rzędu.